Marcus: "Ubi est Syria, Iulia?"
Iulia: "Suria est in Asia."
Marcus: "Non Suria, sed Syria in Asia est."
Iulia: "Siria... "
Marcus: "O Iulia! Syria, non Siria: littera secunda est y, non i. "
Iulia: ''Non i, sed y: i-y, i-y. Num y littera Latina est?"
Marcus: "Y non est littera Latina, sed littera Graeca. Syria est
vocabulum Graecum."
Iulia: "Siria, Syria: non Siria, sed Syria."
Marcus: "Ubi est Syria?"
Iulia: "Syria in Asia est."
Marcus: "Ubi est Aegyptus?"
Iulia: "Aegiptus..."
Marcus: "Aegyptus!"
Iulia: "Aegyptus quoque in Asia est."
Marcus: "In Asia? Aegyptus non est in Asia!"
Iulia: "Aegyptus in Africa est - sed Barabia est in Asia."
Marcus: "Quid? Barabia? In Asia non est Barabia!"
Iulia: "Estne Barabia in Africa?"
Marcus: "Barabia non est in Africa."

Marcus: "Where is Syria, Julia?"
Julia: "Suria is in Asia."
Marcus: "Not Suria, sed Syria is in Asia."
Julia: "Siria..."
Marcus: "O Julia! Syria, not Siria: the second letter is y, not i."
Julia: "Not i, by y: i-y, i-y. Y is not a Latin letter is it?"
Marcus:"Y is not a Latin letter, but a Greek letter. Syria is a
Greek word."
Julia: "Siria, Syria: not Siria, but Syria."
Marcus: "Where is Syria?"
Julia: "Syria is in Asia."
Marcus: "Where is Egypt?"
Julia: "Egipt..."
Marcus: "Egypt!"
Julia: "Egypt is also in Asia."
Marcus: "In Asia? Egypt is no in Asia!"
Julia: "Egypt is in Africa - but Barabia is in the Asia."
Marcus: "What? Barabaria? There is not a Barabia in Asia!"
Julia: "Is Barabia in Africa?"
Marcus: "Barabia is not in Africa."

Iulia: "Num Barabia in Europa est?"
Marcus: "Barabia in Europa, in Africa, in Asia non est!"
Iulia: "Sed ubi est Barabia?"
Marcus: "Arabia, non Barabia, in Asia est. In Arabiii littera prima est a, non b."
Iulia: "Arabia, Aegyptus, Syria. Syria et Arabia sunt in Asia, sed Aegyptus in Africa est. Nilus quoque in Africa est."
Marcus: "Quid est Nilus?"
Iulia: "Nilus magnus fluvius est."
Marcus : "Quid est Sparta?"
Iulia: "Sparta est magnum oppidum Graecum."
Marcus : "Estne Creta oppidum Graecum?"
Iulia: "Est."
Marcus: "Non est!"
Iulia: "Quid est Creta?"
Marcus: "Creta est Insula Graeca. Creta et Naxus et Rhodus insulae Graecae sunt. In Graecia sunt multae insulae. Estne Syria Insula Graeca?"
Iulia: "Non est."
Marcus: "Quid est Syria?"
Iulia: "Siria est..."
Marcus: "Syria!"
Iulia: "Syria est. .. vocabulum Graecum!"

Julia: "Is Barabia in Europe?"
Marcus: "Barabia is not in Europe, Africa, or Aisa!"
Julia: "But where is Barabia?"
Marcus: "Arabia, not Barabia, is in Asia. In Arabia the first letter is a not b."
Julia: "Arabia, Egypt, Syria. Syria and Arabia are in Asia, but Egypt is in Africa. The Nile is also in Africa."
Marcus: "What is the Nile?"
Julia: "The Nile is a large river."
Marcus: "What is Sparta?"
Julia: "Sparta is a large Greek town."
Marcus: "Is Crete a Greek town?"
Julia: "It is."
Marcus: "It is not!"
Julia: "What is Crete?"
Marcus: "Crete is a Greek island. Crete and Naxus and Rhodes are Greek islands. In Greece there are many islands. Is Syria a Greek island?"
Julia: "It is not."
Marcus: "What is Syria?"
Julia: "Siria is..."
Marcus: "Syria!"
Julia: "Syria is... a Greek word!"

Personae: Delia, Libanus

Characters: Delia, Libanus

Delia ancilla est. Libanus est servus.
Libanus: "Quae est domina tua, Delia?"
Delia: "Domina mea est Aemilia. Iulius dominus meus est. Quis est dominus tuus?"
Libanus: "Dominus meus est Comelius, et Fabia est domina mea. Estne magna familia Iulii?"
Delia: "Est magna."
Libanus: "Mea quoque familia magna est."
Delia: "Tua familia? Non tua, sed Cornelii familia est. Num ceteri servi Cornelii tui servi sunt?"
Libanus: "Familia domini mei est familia mea! Quot servi sunt in familia
tua?"
Delia: "Centum servi ancillaeque."
Libanus: "Liberi quot sunt?"
Delia: "Tres: duo filii et una filia. In familia Iulii sunt multi servi et pauci liberi. Quot sunt liberi in familia Cornelii?"
Libanus: "In familia Cornelii non tres, sed duo liberi sunt: Una filia, Cornelia, et unus filius, Sextus. Numerus liberorum parvus est, sed numerus servorum non est parvus."
Delia: "Quot servi et quot ancillae sunt in familia domini
tui?"
Libanus: "Decem servi decemque ancillae."
Delia: "Decem parvus numerus est."
Libanus: "Sed decem et decem sunt viginti. Viginti non est parvus numerus. Familia mea est magna!"
Delia. "Non magna, sed parva est neque tua est familia!"

Delia is a handmaiden. Libanus is a slave.
Libanus: "Who is your mistress Delia?"
Delia: "My mistress is Emilia. Julius is my master. Who is your
master?"
Libanus: "My master is Cornelius, and Fabia is my mistress. Is Julius's family large?"
Delia: "It is large."
Libanus: "My family is also large."
Delia: "Your family? It is not yours, but Cornelius's family. Are Cornelius's other slaves your slaves?"
Libanus: "My master's family is my family! How many slaves are in your family?"
Delia: "One hundred slaves and handmaidens."
Libanus: "How many children are there?"
Delia: "Three: two sons and one daughter. In Julius's family there are many slaves and few children. How many children are in Cornelius's family?"
Libanus: "In Cornelius's family there not three, but two children. One daughter, Cornelia, and one son, Sextus. The number of children is small, but the number of slaves is not small."
Delia: "How many slaves and how many handmaidens are in your master's family?"
Libanus: "Ten slaves and ten handmaidens."
Delia: "Ten is a small number."
Libanus: "But ten and ten are twenty. Twent is not a small number. My family is large!"
Delia: "It is not large but small, and it is not your family!"

Personae: Delia, Syra, Aemilia, Iulia

Characters: Delia, Syra, Aemilia, Julia

Puella dormit. Quae est puella quae dormit? Puella quae dormit est Iulia, filia Aemiliae.
Ancilla cantat: "Lalla." Quae est ancilla quae cantat? Ancilla quae cantat est Delia. Cur Delia cantat? Delia cantat quia laeta est. Syra Deliam audit. Syra et Delia sunt ancillae Aemiliae.
Syra: "St, Delia! Puella mea dormit."
Delia: "Puella tua? Quae est puella tua?"
Syra: "Est Iulia."
Delia: "Iulia non est tua puella, Iulia puella Aemiliae est."
Syra: "Iulia est filia Aemiliae et mea quoque puella est."
Delia: "Lalla, lalla." Ancilla laeta cantat.
Syra: "Ssst! Iulia te audit." Syra irata est.
Delia: "Hahahae! Iulia me non audit, quia dormit. Lalla, lalla, lalla!" Delia ridet et cantat.
Iulia Deliam audit. Iam non dormit puella.

A girl sleeps.Who is the girl sleeping? The girl that sleeps is Julia, Aemilia's daughter.
The handmaiden sings: "Lalla." Who is the handmaiden that sings? The handmaiden that sings is Delia. Why is Delia singing? Delia sings because she is happy. Syra hears Delia. Syra and Delia are Aemilia's handmaidens.
Syra: "Shh, Delia! My girl sleeps."
Delia: "Your girl? Who is your girl?"
Syra: "It is Julia."
Delia: "Julia is not your girl, Julia is Aemilia's girl."
Syra: "Julia is Emilia's daughter and also my girl."
Delia: "Lalla, lalla." The handmaiden sings happily.
Syra: "Shh! Julia hears you." Syra is angry.
Delia: "Hahaha! Julia does not hear me because she sleeps. Lalla, lalla, lalla!" Delia laughs and sings.
Julia hears Delia. Now the girls is not sleeping.

Venit Aemilia, domina ancillarum. Delia iam non cantat neque ridet, quia dominam videt.
Aemilia, quae Iuliam non videt, Syram interrogat: "Ubi est Iulia, Syra?"
Delia respondet: "Filia tua non hic est, domina."
Syra: "Domina non te, sed me interrogat."
Aemilia interrogat Syram: "Cur filia mea hic non est?"
Syra: "Iulia hic non est, quia dormit."
Iulia, quae iam non dormit, Syram vocat: "Syra!" Syra puellam non audit, sed Aemilia eam audit.
Aemilia: "Iulia non dormit; te vocat."
Syra interrogat: "Quem Iulia vocat?"
Aemilia respondet: "Te."
Iulia Aemiliam vocat: "Mamma! Mam-ma!" Iam Syra Iuliam audit.
Syra: "Iulia non me, sed te vocat, domina."

Aemila comes, the handmaiden's mistress. Delia is now neither singing nor laughing because she sees the mistress.
Aemilia, who does not see Julia, asks Syra: "Where is Julia Syra?"
Delia answers: "Your daugter is not here mistress."
Syra: "The mistress asks not you but me."
Aemilia asks Syra: "Why is my daughter not here?"
Syra: "Julia is not here because she is sleeping."
Julia, who is now not sleeping, calls Syra: "Syra!" Syra does not hear the girl, but Aemilia hears her.
Aemilia: "Julia is not sleeping; she calls you."
Syra asks: "Whom is Julia calling?"
Aemilia answers: "You."
Julia calls Emilia: "Mamma! Mam-ma!" Now Syra hears Julia.
Syra: "Julia calls not me but you mistress."

Iulia venit et Aemiliam interrogat: "Cur Syra non venit?"
Aemilia: "Non venit, quia te non audit."
Syra: "O, hic est mea Iulia puella."
Aemilia: "Mea puella est Iulia, non tua. Sed cur non dormit?"
Non Syra, sed Iulia respondet: "Quia ancilla cantat et ridet."
Aemilia irata Syram interrogat: "Quae est ancilla improba quae cantat et ridet?"
Syra non respondet. Cur non respondet Syra? Non respondet, quia dominam videt iratam. Syra ancilla proba est.
Iulia: "Iam non cantat ancilla neque ridet."
Aemilia: "Neque iam dormit mea puella!"

Julia comes and asks Aemilia: "Why did Syra not come?"
Aemilia: "She did not come because she did not hear you."
Syra: "O, here is my girl Julia."
Aemilia: "Julia is my girl, not yours. But why are you not sleeping?"
Not Syra, but Julia answers: "Because the handmaiden is singing and laughing."
Aemilia angry asks Syra: "Who is the bad handmaiden who sings and laughs?"
Syra does not answer. Why does she not answer? She does not answer because she sees the angry mistress. Syra is a good handmaiden.
Julia: "Now the handmaiden is neither singing nor laughing."
Aemilia: "And now my girl is not sleeping!"

Personae: Syra, Davus, lulius

Characters: Syra, Davus, Julius

Davus, servus Iulii, laetus est, quia nummum habet in sacculo suo. Syra eum laetum videt.
Syra: "Quid est, Dave?"
Davus: "Ecce sacculus meus, Syra."
Syra sacculum Davi videt, nummum in sacculo non videt.
Syra: "Vacuus est sacculus."
Davus: "Non est. In sacculo meo est pecunia."
Syra: "Quot nummi sunt in sacculo tuo?"
Davus: "Unus nummus. Ecce nummus meus."
Syra: "Unus tantum nummus? Non magna est pecunia tua! In sacculo Medi non unus tantum, sed multi nummi sunt."
Davus: "Sed meus est nummus qui in sacculo meo est."
Syra: "Quid? Nonne Medi est pecunia quae est in sacculo eius?"
Davus, qui probus est servus, tacet neque Medum accusat. Servus probus servum non accusat.
Syra: "Responde, Dave!"
Davus: "Medum interroga!"
Syra: "Sed is non adest. Ubi est Medus?"
(Iulius Medum vocat: "Mede! Veni!")
Davus: "Medus abest. Audi! Dominus eum vocat."
(Iulius rursus Medum vocat: "Me-de! Veni, improbe serve!") Iam Syra dominum audit.
Syra: "Cur dominus iratus est?"
Davus non respondet.
Syra: "Responde, Dave! Cur iratus est dominus?"
Iulius venit. Syra dominum iratum — et baculum eius — videt.
Iulius: "Ubi est Medus, Dave?"
Davus: "Non est hic."
Iulius: "O, servum improbum...!"
Syra: "Quid est, domine? Nonne servus probus est Medus?"
Iulius: "Num probus est servus qui pecuniam domini in sacculo suo habet?"
Syra tacet.
Dominus iratus discedit.

Davus, Julius's slave, is happy because he has money in his bag. Syra sees him happy.
Syra: "What is it Davus?"
Davus: "Behold my bag Syra."
Syra sees Davus's bag, she does not see the money in the bag.
Syra: "The bag is empty."
Davus: "It is not. There is money in the bag."
Syra: "How many coins are in your bag?"
Davus: "One coin. Behold my coin."
Syra: "Only one coin? That is not a lot of money! In Medus's bag there is not only one but many coins."
Davus: "But it is my money that is in my bag."
Syra: "What? Surely it is Medus's money that is in his bag isn't it?"
Davus, who is a good slave, is silent and does not accuse Medus. A good slave does not accuse a slave.
Syra: "Answer Davus!"
Davus: "Ask Medus!"
Syra: "But he is not here. Where is Medus?"
(Julius calls Medus: "Medus! Come!")
Davus: "Medus is away. Listen! The is calling him."
(Julius calls Medus again: "Me-dus! Come, wicked slave!") Now Syra hears the master.
Syra: "Why is the master angry?"
Davus does not answer.
Syra: "Answer Davus! Why is the master angry?"
Julius comes. Syra sees the angry master and his staff.
Julius: "Where is Medus Davus?"
Davus: "He is not here."
Julius: "O wicked slave...!"
Syra: "What is it master? Medus is a good slave isn't he?"
Julius: "Is it a good slave who has his master's money in his bag?"
Syra is silent.
The angry master departs.

Personae: Iulius, Davus, Medus

Characters: Julius, Davus, Medus

In oppido Tusculo magnum forum est. In foro est templum antiquum. Iulius in foro est cum quattuor servis, neque Medus in iis est.

In the town of Tusculum there is the great forum. In the forum there is an ancient temple. Julius is in the forum with four salve and Medus is not among them.

Ubi est Medus? Medus quoque in oppido Tusculo est, neque is in foro est cum domino, sed sine domino in templo. Medus solus est in magno templo vacuo. Quid agit servus Iulii in templo? Nummos numerat.
Medus: "Quot nummi sunt in sacculo meo? Unus, duo, tres, quattuor, quinque, sex, septem, octo, novem, decem......nonaginta. Ecce nonaginta nummi: magna pecunia mea est!" "...mea est!" respondet templum vacuum.
Medus: "Quid? Num dominus adest?"
"...adest" respondet templum vacuum.
Sed solus est servus in templo. Nullus dominus verba eius audit. Non in templo, sed in foro est Iulius. Quid agit Iulius in foro Tusculano? Dominus servum suum quaerit.
Iulius imperat: Quaere Medum, Dave!"
Davus: "Ubi?"
Iulius: "Quaere eum in templo!"
Davus ab Iulio discedit.
Iam Davus in templo est et Medum quaerit. Davus Medum in templo
videt.
Davus: "O Mede...!"
Medus: "St, tace, Dave! Tace et discede!"
Davus: "Dominus in oppido est et te quaerit. Iratus est dominus."
Medus: "Mene quaerit dominus? Cur me quaerit?"
Davus: "Quia nummi eius in sacculo tuo sunt! Dominus nummos suos quaerit."
Medus: "Iulius meus dominus iam non est. Neque nummi eius in
sacculo meo sunt."
Davus: "O improbe serve!"
Medus: "Age, discede, Dave — et tace! Improbus est servus qui servum accusat."
Davus tacet, neque ab eo discedit.
Medus ex sacculo suo sumit duos nummos.
Medus: "Ecce nummi tui, probe serve!"
Davus: "Non mei sunt nummi, neque tui, sed Iulii sunt."
Davus nummos non sumit, et solus discedit ex templo.

Where is a Medus? Medus is also in the town of Tusculum but is not in the forum with his master, but without his master in the temple. Medus is alone in the large empty temple. What is Julius's slave in the temple? Counting coins.
Medus: "How many coins are in my bag? One, two, three, four, five, six, seven, eight, nine, ten..... ninety. Behold ninety coins: the great money is mine!" "is mine!" the empty temple responds.
Medus: "What? The master is not here is he?"
"...is here" responds the empty temple.
But he is alone in the temple. No master hears his words. Julius is not in the temple but is in the forum. What is Julius doing in the Tusculum forum? The master is looking for his slave.
Julius commands: "Find Medus Davus!"
Davus: "Where?"
Julius: "Look for him in the temple"
Davus departs from Julius.
Now Davus is in the temple and seeking Medus. Davus sees Medus in the temple.
Davus: "O Medus...!
Medus: "Shh, be quiet Davus! Be quiet and leave!"
Davus: "The master is in the town and looking for you. The master is angry."
Medus: "The master is looking for me? Why is he looking for me?"
Davus: "Because his coins are in your bag! The master seeks his coins"
Medus: "Julius is not my master now. And his coins are not in
my bag."
Davus: "O wicked slave!"
Medus: "Go, depart Davus and be quiet! It is a wicked slave who accuses a slave."
Davus is silent and departs from him.
Medus takes out of his bag two coins.
Medus: "Behold your coins good slave!"
Davus: "They are not my coins and not yours but Julius's"
Davus does not take the coins and leaves the temple alone.

In foro Iulius Davum interrogat: Estne Medus in templo?"
Davus tacet.
Iulius: "Responde, Dave! In templone est servus meus?"
Davus respondet: "In templo est... servus tuus nullus. (Medus servus tuus iam non est!)"
Iulius, qui prima tantum verba Davi audit, ex oppido discedit sine
Medo.
Medus sine domino ex oppido discedit.

In the forum Julius asks Davus: "Is Medus in the temple?
Davus is silent.
Julius: "Respond Davus! Is my slave in the temple?"
Davus responds: "In the temple... is not your slave. (Medus is not your slave now!)"
Julius, who only hears the first words of Davus, departs from the town without Medus.
Medus departs from the town without his master.

Personae: Medus, Iulius, Davus, Syrus, Leander, Ursus

Characters: Medus, Julius, Davus, Syrus, Leander, Ursus

Via Latina est longa, sed Medus, qui via Latina Tusculo Romam ambulat, fessus non est, nam is ambulat ad Lydiam amicam, quae Romae habitat. Lydia Medum amat et ab eo amatur.
Medus cantat: "Non via longa est Romam..."
Medus autem solus ambulat; itaque id quod cantat a nullo auditur.
Via quae est inter Tusculum et villam Iulii non tam longa est quam via Latina, sed servi quattuor qui Tusculo ad villam ambulant fessi sunt, quia lecticam et saccos portant. Duo servi, Davus et Ursus, lecticam cum domino portant. Saccos portant Syrus et Leander.
Iulius, qui lectica vehitur, servos videt fessos et imperat: "Ponite lecticam in via, servi!"
Servi fessi lecticam in via ponunt neque iam ambulant. Syrus et Leander saccos ponunt.
Davus: "Phu! Via longa est ab oppido ad villam!"
Syrus: "Non longa est via, sed sacci magni sunt."
Leander: "Tuus saccus est parvus. Ecce saccus meus magnus! Davus autem lecticam cum domino portat, non saccum."
Syrus: "Davus non solus, sed cum Urso lecticam portat."
Ursus: "Neque vacua est lectica! Dominus non tam parvus est quam saccus tuus, Syre."
Iulius, qui Davum fessum videt, imperat: "Iam saccum Syri porta, Dave! Urse, sume saccum Leandri! Agite, Syre et Leander, lecticam portate!"
Servi parent: Davus et Ursus saccos sumunt, lecticam sumunt Syrus et Leander.

The Latin road is long, but Medus, who walks the Latin road from Tusculum to Rome, is not tired, for he walks to his girlfriend Lydia who leaves in Rome. Lydia loves Medus and is loved by him.
Medus sings: "It is not a long way to Rome..."
But Medus was walking alone; therefore what he sings was heard by no one.
The road that is between Tusculum and Julius's villa is not as long as the Latin road, but the four slaves who are walking from Tusculum to the villa are tired because they are carrying the sedan and bags. Two slaves, Davus and Ursus, carry the sedan with the master. Syrus and Leander carry the bags.
Julius who is carried in the sedan, sees the tired slaves and commands: "Place the sedan on the road slaves!"
The tired slaves place the sedan on the road and are not walking now. Syrus and Leander put down the bags.
Davus: "Phew! The road from the town to the villa is long!"
Syrus: "It is not a long way, but the bags are heavy."
Leander: "Your bag is small. Behold my large bag! But Davus carries the sedan with the master not a bag."
Syrus: "Not Davus alone, but he carries the sedan with Ursus."
Ursus: "And the sedan is not empty! The master is not as light as your bag Syrus."
Julius, who sees Davus tired, commands: "Now carry Syrus's bag Davus! Ursus take Leander's bag! Go Syrus and Leander, carry the sedan!"
The slaves obey: Davus and Ursus take the bags, Syrus and Leander take the sedan.

Iulius imperat: "Ambulate, servi!"
Iam rursus ambulant servi. Syrus et Leander lecticam cum domino portant, et sacci portantur ab Urso et Davo: Ursus saccum magnum portat, saccus parvus a Davo portatur.
Iam Davus non tam fessus est quam Syrus.
Syrus: "Phu! Via longa est ab oppido ad villam!"
Davus ridet.
Ursus (ad Davum): "Cur non ambulat dominus post lecticam?"
Davus: "Dominus fessus vehitur, non ambulat, quia non est servus."
Ursus: "Et servi fessi ambulant, non vehuntur, quia domini non sunt."
Leander: "Num fessus est dominus, qui lectica vehitur?"
Davus: "Tace, Leander! Dominus te audit."
Iulius stertit: "Ssst-rrrch, ssst-rrrch...!"
Leander: "Ecce dominus iam dormit, quia longa via fessus est! Is me non audit."
Verba servorum a Iulio non audiuntur, nam dominus fessus iam dormit in lectica! Dominus qui dormit a servis non timetur.

Julius commands: "Walk slaves!"
Now the slaves are walking again. Syrus and Leander carry the sedan with the master, and the bags are carried by Ursus and Davus: Ursus carries the large bag, the little bag is carried by Davus.
Now Davus is not as tired as Syrus.
Syrus: "Phew! The road from the town to the villa is long!"
Davus laughs.
Ursus (to Davus): "Why is the master not walking behind the sedan?"
Davus: "The tired master is carried, not walking, because he is not a slave."
Ursus: "The tired slaves are walking, not carried, because they are not masters."
Leander: "The master who is being carried in the sedan is not tired is he?"
Davus: "Be silent Leander! The master hears you."
Julius snoring: "Ssst-rrrch, ssst-rrrch...!"
Leander: "Behold the master is sleeping now because he is tired from the long road! He does not hear me."
The slaves words are not heard by Julius for the tired master is sleeping in the sedan! A master who is sleeping is not feared by the slaves.

Personae: Dorippa, Lydia, Medus

Characters: Dorippa, Lydia, Medus

Dorippa, quae amica Lydiae est amicam suam interrogat: "Quis est amicus tuus? "
Lydia respondet: "Amicus meus est Medus. "
Dorippa: "Estne vir Romanus?"
Lydia: "Non Romanus, sed Graecus est amicus meus.:
Dorippa: "Habitatne Romae?"
Lydia: "Medus non Romae, sed prope Tusculum habitat."
Dorippa: "Quid est Tusculum?"
Lydia: "Tusculum est oppidum in via Latina non procul a Roma. Medus in villa prope Tusculum habitat."
Dorippa: "Villamne habet amicus tuus?"
Lydia: "Non Medus, sed dominus eius habet villam."
Dorippa: "Ah! Servus est amicus tuus! Meus amicus, Lepidus, non est servus." Pater eius villam habet et magnam pecuniam.
Lydia: "Medus bonus servus est et bonus amicus, qui me solam amat."
Dorippa: "Cur amicus tuus Romam ad te non venit?"
Lydia non respondet.
Dorippa: "Quia in villa multae sunt ancillae formosae..."
Lydia: "Quid?"
Dorippa: "Amicus tuus non solum te, sed etiam ancillam amat!"
Lydia: "Tace, Dorippa!"
Pulsatur ostium.
Lydia: "Intra!"
Medus ostium aperit et intrat.
Medus: "Salve, mea Lydia! Ecce amicus tuus, qui solus Romam ad te venit.
Lydia: O amice, salve!"
Medus laetus ad Lydiam adit et ei multa oscula dat. Lydia verbis et osculis Medi delectatur.
Lydia: "Ecce Dorippa. Saluta eam!"
Medus se vertit ad Dorippam eamque salutat: "Salve, Dorippa!"
Dorippa Medum salutat: "Salve, serve!"
Medus Lydiam interrogat: "Estne Dorippa ancilla tua?"
Lydia: "Dorippa non est ancilla, neque amicus eius servus est."
Medus: "Neque tuus amicus servus est, Lydia."
Lydia: "Quid? Ubi est dominus tuus?"
Medus: "Iulius in villa est apud servos suos - neque is iam meus dominus est!"
Lydia laeta se vertit ad Dorippam: "Audi, Dorippa: amicus meus iam servus non est."
Dorippa: "Neque ancilla est amica tua!"
Dorippa irata per ostium exit. In via ante ostium videt Lepidum, amicum suum. Lepidus autem Dorippam non salutat neque ab ea salutatur, nam is cum ancilla formosa in via ambulat! Lepidus ancillae osculum dat!
Dorippa discedit. In oculis eius lacrimae sunt.

Dorippa who is Lydia's friend asks her friend: "Who is your boyfriend?"
Lydia answers: "My boyfriend is Medus."
Dorippa: "Is he a Roman man?"
Lydia: "My boyfriend is Greek not Roman."
Dorippa: "Does he live in Rome?"
Lydia: "Medus does not live in Rome but near Tusculum."
Dorippa: "What is Tusculum?"
Lydia: "Tusculum is a town on the Latin road not far from Rome. Medus lives in a villa near Tusculum."
Dorippa: "Your boyfriend has a villa?"
Lydia: "Not Medus, but his master has a villa."
Dorippa: "Ah! Your boyfriend is a slave! My boyfriend Lepidus, is not a slave. His father has a villa and a lot of money."
Lydia: "Medus is a good slave and a good boyfriend who loves only me."
Dorippa: "Why does your boyfriend not come to Rome to you?"
Lydia does not answer.
Dorippa: "Because there are many beautiful handmaidens in the villa..."
Lydia: "What?"
Dorippa: "Your boyfried loves not only you but also a handmaiden!"
Lydia: "Be quiet Dorippa!"
There is a knock on the door.
Lydia: "Enter!"
Medus opens the door and enters.
Medus: "Hail my Lydia! Behold your boyfriend who comes alone to Rome to you.
Lydia: O boyfriend, hail!"
Medus happily goes to Lydia and gives her many kisses. Lydia is delighted by the words and kisses of Medus.
Lydia: "Here is Dorippa. Greet her!"
Medus turns himself to Dorippa and greets her: "Hail Dorippa!"
Dorippa greets Medus: "Hail slave!"
Medus asks Lydia: "Is Dorippa your handmaiden?"
Lydia: "Dorippa is not a handmaiden and her boyfriend is not a slave."
Medus: "Nor is your boyfriend a slave Lydia."
Lydia: "What? Where is your master?"
Medus: "Julius is in the vill with his slaves - and he is not now my master!
Lydia happily turns to Dorippa: Listen Dorippa: my boyfriend is not a slave now."
Dorippa: "Nor is your friend a handmaiden!"
Dorippa goes out the door angry. On the road behid the door she sees Lepidum, her boyfriend. But Lepidus does not gree her nor is greeted by her for he walks with a beautiful handmaiden on the road! Lepidus gives the handmaiden a kiss!
Dorippa leaves. There are tears in her eyes.

Personae: Iulius, Aemilia, Flora, Iulia

Characters: Julius, Aemilia, Flora, Julia

Ecce Iulius et Aemilia in foro Tusculano. Forum plenum est virorum et feminarum qui emunt aut vendunt, in his Flora, puella formosa, quae rosas vendit. Aemilia rosas videt.
Aemilia: "Aspice rosas, Iuli!"
Iulius: "Quas rosas?"
Aemilia: "Quas illa puella vendit. Puellam digito monstrat. Iulius puellam aspicit."
Iulius: "Formosa est puella"
Flora clamat: "Ecce rosae! Emite rosas!"
Aemilia cum Iulio adit ad Floram, quae eos salutat: Salvete, domine et domina! Aspicite has rosas!
Aemilia: "O, quam pulchrae sunt rosae tuae!"
Iulius: "Hortus noster plenus est rosarum."
Aemilia: "Sed illae rosae quae sunt in horto nostro non tam pulchrae sunt quam hae."
Iulius: "Neque filia nostra tam pulchra est quam haec puella."
Aemilia: "Tace, Iuli! Rosas aspice, non puellam!"
Flora ad Iulium ridet. Aemilia non ridet.
Iulius unam rosam sumit et puellam interrogat: "Quantum est pretium huius rosae?"
Aemilia: "Non unam tantum, sed multas rosas eme, Iuli!"
Flora Iulio et Aemiliae decem rosas ostendit: "Ecce decem rosae. Pretium harum rosarum est duo sestertii tantum."
Iulius: "Id magnum pretium non est. Ecce duo sestertii."
Iulius Florae duos sestertios dat. Puella nummos sumit et Iulio decem rosas vendit. Iulius rosas sumit et Aemiliae dat.
Iulius: "Accipe has rosas a viro tuo, qui te amat, Aemilia!"
Aemilia laeta rosas accipit, et viro suo osculum dat.
Iulius e Aemilia ad villam suam adveniunt et a Iulia laeta salutantur: "Salvete, pater et mater!"
Iulius et Aemilia: "Salve, Iulia!"
Iulia, quae venit ex horto, decem rosas pulchras ante se tenet.
Iulia: "Ecce rosae. Nonne pulchrae sunt?"
Aemilia: "O, quam pulchrae sunt rosae tuae! Unde sunt illae rosae?"
Iulia: "Ex horto sunt. Accipe rosas, mamma!"
Iulia Aemiliae decem rosas dat.
Iulia: "Iam non meae, sed tuae sunt."
Aemilia laeta rosas accipit, et filiae suae osculum dat.
Iulia: "pretium decem rosarum non est unum osculum, sed decem!"
Iulius: "Id magnum pretium est!"
Aemilia ridet et filiae suae decem oscula dat.
Iulius: "Mater tua alias decem rosas habet. Ecce rosae eius." Ex lectica decem rosas sumit et Iuliae ostendit. Illae rosae iam non tam pulchrae sunt quam in foro, quia in aqua non sunt.
Iulia rosas aspicit et interrogat: "Unde sunt illae rosae?"
Iulius: "Ex foro Tusculano, ubi puella formosa rosas vendit."
Iulia: "Quantum est pretium illarum rosarum?"
Iulius: "Duo sestertii - et unum tantum osculum!"
Iulia: "Duo sestertii? Id est magnum pretium! In horto nostro sunt mille rosae, quarum pretium nullum est."
Aemilia: "Num decem oscula nullum est pretium?"
Iulia: "Cur pater, qui hortum habet plenum rosarum, alias rosas emit a puella Tusculana? Nonne rosae horti nostri tam pulchrae sunt quam eae quae tanto pretio in foro emuntur?"
Iulius Aemiliam aspicit, quae non respondet.
Iulius: "Responde, Aemilia! Iulia te interrogat."
Aemilia: "Sine aqua rosae non tam pulchrae sunt..."
Iulia Iulium interrogat: "Nonne filia tua tam pulchra est quam puella quae rosas vendit?"
Aemilia Iulium aspicit, qui non respondet.
Aemilia: "Responde, Iuli! Iulia te interrogat."
Iulius: "Filia mea tam pulchra est quam rosa..."
Iulia: "Num illa puella tam pulchra est?" Iulius tacet.
Aemilia: "Age, sume rosas meas viginti, Iulia, easque in aqua pone!"
Iulia viginti rosas sumit et cum iis abit.

Behold Julius and Aemilia in the Tusculum forum. The is forum is full of men and women who are buying or selling, among these Flora, a beautiful girl, who sells roses. Aemilia loves roses.
Aemilia: "Look at the roses Julius!"
Julius: "What roses?"
Aemilia: "Those that girl is selling. She points her finger at the girl. Julius looks at the girl."
Julius: "The girl is pretty."
Flora shouts: "Behold roses! Buy the roses!"
Aemilia goes with Julius to Flora who greets them: Hail master and mistress! Look at these roses!
Aemilia: "O how beautiful your roses are!"
Julius: "Our garden is full of roses."
Aemilia: "But the roses that are in our garden are not as beautiful as these are."
Julius: "Nor is our daughter as beautiful as this girl."
Aemilia: "Be quiet Julius! Look at the roses not the girl!"
Flora laughs at Julius. Aemilia is not laughing.
Julius picks up one rose and asks the girl: How much is the price of this rose?
Aemilia: "Don't buy just one, but many roses Julius!"
Flora shows ten roses to Julius and Aemilia: "Behold ten roses. The price of these roses is only two sesterti"
Julius: "That is not a large price. Here are two sesterti."
Julius gives two sestertis to Flora. The girl takes the money and sells ten roses to Julius. Julius takes the roses and gives them to Aemilia.
Julius: "Receive these roses from your husband who loves you Aemilia!
Aemilia happily receives the roses and gives a gove to her husband."
Julus and Aemilia come to their villa and are happily greeted by Julia: "Hail father and mother!"
Julius and Aemilia: "Hail Julia!"
Julia who comes out of the garden, holds ten pretty roses in front of her.
Julia: "Behold roses. Are they not beautiful?"
Aemilia: "O how beautiful your roses are? Where are these roses from?"
Julia: "They are from the garden. Take the roses mamma!"
Julia gives ten roses to Aemilia.
Julia: "Now they are not mine but yours."
Aemilia happily takes the roses and gives her daughter a kiss.
Julia: "The price for ten roses is not one kiss but ten!"
Julius: "That is a large price!"
Aemilia laughs and gives her daughter ten kisses.
Julius: "Your mother has another ten roses. Behold her roses." He takes ten roses out of the sedan and shows them to Julia. The roses now are not as beautiful as they were in the forum because they are not in water.
Julia looks at the roses and asks: "Where are these roses from?"
Julius: "From the Tusculum forum, where a beautiful girl sells roses."
Julia: "How much is the price of her roses?"
Julius: "Two sesterces - and only one kiss!"
Julia: "Two sesterces? That is a large price! In our garden there are thousands of roses of which there is no price."
Aemilia: "Is ten kisses is not a price?"
Julia: "Why did father who has a garden full of roses buy other roses from a girl in Tusculum? Surely the roses of our garden are more beautiful than those they buy in the forum for such a price?"
Julius looks at Aemilia who does not answer.
Julius: "Answer Aemilia! Julia is asking you."
Aemilia: "Without water the roses are not so beautiful..."
Julia asks Julius: "Surely your daughter is more beautiful than the girl that sells roses isn't she?"
Aemilia looks at Julius who does not answer.
Aemilia: "Answer Julius! Julia is asking you."
Julius: "My daughter is as beautiful as a rose..."
Julia: "Is that girl as beautiful?" Julius is silent.
Aemilia: "Come take my twenty roses Julia and place them in water!"
Julia takes the twenty roses and leaves with them.

Iulius: "Pretium decem rosarum non est unum osculum tantum, sed decem oscula!"
Aemilia ridet et Iulio quoque decem oscula dat.

Julius: "The price of ten roses is not only one kiss but ten kisses!"
Aemilia laughs and gives ten kisses to Julius.

Personae: Faustinus, Rufus

Characters: Faustinus, Rufus

Faustinus, pastor Iulii, abest ab ovibus suis, quia ovem nigram in silva quaerit. Oves sine pastore in campo errant.
Ecce Faustinus cum cane suo ex silva venit. Pastor ovem nigram umeris portat.
Canis latrat: "Baubau!"
Oves canem audiunt et ad pastorem suum currunt.
Faustinus ovem nigram in terra ponit sub arbore.
Ovis balat: "Baba!"
Pastor oves numerat: "Una, duae, tres, quattuor, quinque......"
Dum oves a pastore numerantur, vir iratus accurrit. Est Rufus, qui parvam villam cum horto prope silvam habet.
Rufus iratus baculum ante se tenet et clamat: "O improbe pastor! Oves tuae in horto meo sunt!"
Faustinus: "Quid agunt oves meae in horto tuo?"
Rufus: "Rosas meas edunt."
Faustinus: "Oves non rosas, sed herbam edunt. Neque oves meae a pastore suo abeunt. Quot oves sunt in horto tuo?"
Rufus: "Quattuor."
Faustinus: "Non meae sunt illae oves. Ecce oves meae, quae apud me sunt. Numerus earum est centum. Age, numera eas!"
Rufus oves aspicit, neque eas numerat.
Rufus: "Hic centum oves non sunt."
Faustinus: "Sunt centum. Nulla ovis abest."

Faustinus, Julius's shepherd, was away from his sheep because he was seeking the black sheep in the forest. The sheep wandered without the shepherd in the field.
Behold Faustinus comes with his dog out of the forest. The shepherd carries the black sheep on his back.
The dog barks: "Bark!"
The sheep hear the dog and run to their shepherd.
Faustinus places the black sheep on the ground under the tree.
The sheep bleats: "Baa!"
The shepherd counts the sheep: "One, two, three, four, five...."
While the sheep were counted by the shepherd, an angry man runs up. It is Rufus, who has a small villa nearby with a garden.
Rufus angrily holds a staff in front of him and shouts: "O terrible shepherd! Your sheep are in my garden!"
Faustinus: "What are my sheep doing in your garden?"
Rufus: "They are eating my roses."
Faustinus: "She eat grass not roses. Nor are my sheep away from their shepherd. How many sheep are in your garden?"
Rufus: "Four."
Faustinus: "They are not my sheep. Behold my sheep which are with me. Their number is one hundren. Go on count them!"
Rufus looks at the sheep but does not count them.
Rufus: "There are not one hundred sheep here."
Faustinus: "There are one hundred. No sheep is missing."

Ecce autem quattuor oves albae accurrunt! Post eas venit parvus canis iratus, qui unam ovem dentibus petit.
Rufus: "Ecce Persa, canis meus, qui cum ovibus tuis venit."
Faustinus: "Voca canem tuum! Ovem meam mordet!"
Rufus: "Persa, veni!"
Canis iratus non venit, sed ovem mordet. Ovis, quae mordetur, balat: Babaa!
Iam canis pastoris parvum canem videt et ad eum currit.
Persa se vertit ab ove ad canem pastoris, qui ante eum consistit et dentes ostendit.
Canis pastoris latrat: "Baubaubau!"
Parvus canis, qui magnum canem timet, non latrat, sed ululat: Uhuhu! et ad dominum suum currit.
Oves quattuor, quae canem parvum iam non timent, laetae ad pastorem adeunt et ad eum balant.
Rufus: "Oves dominum suum amant. Nonne tuae sunt?"
Faustinus: "Nullae oves meae iam sunt in horto tuo."
Rufus: "Sed vestigia ovium tuarum in horto meo sunt."
Faustinus: "Et in collo ovis meae sunt vestigia dentium canis tui! Canis ille parvus tam malus est quam lupus!"
Rufus: "Immo bonus canis est Persa. Canis meus oves non est."
Faustinus: "Neque oves meae rosas edunt."

Personae: Iulia, Syra

Characters: Julia, Syra

Iulia et Syra in horto ambulant cum Margarita, cane Iuliae parva et crassa. Sol lucet in caelo sine nubibus. Iulia laeta canit. Canis eam canere audit et audem movet.
Ecce avis ante canem volat. Canis avem ante se volare videt et currit, sed avis iam procul a cane est. Canis, quae avem capere vult neque potest, irata latrat: "Baubau!"
Iulia canem suam vocat: "Margarita! Veni!"
Canis consistit et ad Iuliam, dominam suam, currit.
Syra: "Necesse non est canem vocare, neque enim canis aves capere potest."
Iulia: "Sed aves canem timent."
Canis iam fessa iacet ad pedes Iuliae. Syra canem crassam in herba iacere videt eamque spirare audit.
Syra: "Canem tuam crassam nulla avis timet."
Iulia: "Margarita non est crassa!"
Canis aspicit Iuliam et caudam movet.
Iulia: "Sed cur non canunt aves? Quid timent?"
Syra: Non canem fessam, sed avem feram timent."
Iulia: "Quam avem feram?"
Syra magnam avem quae supra hortum volat digito monstrat: "Ecce avis fera quae a parvis avibus timetur."
Iulia caelum aspicit et magnam avem supra se volare videt. Avis magnis alis sustinetur, neque Iulia alas moveri videt.
Iulia: "Quae est illa avis?"
Syra: "Est aquila, quae cibum quaerit."
Iulia: "In caelo cibum reperire non potest."
Syra: "Non in caleo, sed in terra cibum quaerit. Aquila enim bonos oculos habet et parva animalia procul videre potest.
Aquila est avis fera, quae alias aves capit et est."
Iulia: "Avis improba est aquila!"
Syra: "Magna aquila etiam parvam puellam capere potest et ad nidum suum portare."
Iulia: "Quid? Mene aquila portare potest?"
Syra Iuliam aspicit: puella tam crassa est quam canis sua. Syra ridet neque respondet. Iulia eam ridere non videt, nam caelum aspicit neque iam aquilam videt.
Iulia: "Iam abest aquila."
Syra: "Est apud nidum suum".
Iulia: "Ubi est nidus aquilae?"
Syra: "Procul in monte est, quo nemo potest ascendere. Pueri nidum aquilae reperire non possunt."
Iulia: "Sed alios nidos reperire possunt. Ecce pueri qui nidos quaerunt in arboribus." Iulia Marcum et Quintum in umbra inter arbores errare et nidos quaerere videt.

Iulia et Syra in sole sunt.
Syra: "Veni in umbram, Iulia!"
Iulia canem, quae ad pedes eius iacet, pede pulsat: "Age, curre, Margarita crassa!"
Syra canem aspicit, ed ridet. Etiam Iulia ridet.
Margarita ante Iuliam currit ad parvam arborem. Canis caudam mover et latrat: "Baubau!"
Ecce avis perterrita ex arbore volat. Iulia et Syra constitunt ante arborem, unde parvae voces audiuntur: "Pipipi, pipipi!"
Iulia Syram interrogat: "Quid hoc est?"
Syra ramos et folia arboris movet et inter ramos parvum nidum videt. Syra nidum prope aspicit.
Syra: "Ecce nidus in quo quinque pulli sunt. Aspice Iulia!"
Iulia nidum aspicit, neque pullos videt, quia nimis parva est.
Iulia, quae pullos aspicere vult, imperat: "Impone me in umeros tuos, Syra!"
Syra: "Umeri mei te portare non possunt."
Iulia: "Sustine me tantum!"
Syra Iuliam a terra sustinet. Iam puella pullos videt in nido. Pulli autem tacent neque iam pipiant.
Iulia: "O, quam parvi sunt! Cur non pipiant neque se movent?"
Syra: "Quia perterriti sunt; te enim vident."
Iulia: "Pulli me videre non possunt, neque enim oculos aperiunt."
Syra fessa puellam crassam in terra ponit.
Syra: "Sed vocem tuam audiunt pulli - et mater pullorum te non solum audit, sed etiam videt. Audi: avis pipiat, quia ad nidum suum adire non audet."

Auditur vox Marci: "Veni, Quinte! In hac arbore nidus est."
Iulia: "O, Marcus nidum videt."
Syra: "Discede ab arbore, Iulia! Marcus alium nidum videt, hunc nidum reperire non potest." Iulia et Syra cum cane ab arbore discedunt. Avis eas discedere videt et ad nidum suum volat.
Pulli, qui matrem suam venire vident, rursus pipiant: "Pipipi!" Pulli cibum exspectant.
Avis pullis suis cibum dat.

Personae: Sextus, Fabia

Characters: Sextus, Fabia

Cornelius et Fabia, qui Tusculi habitant, unum filium, Sextum, habent. Sextus Tusculi apud matrem suam est, sed Cornelius abest. Fabia virum suum exspectat.
Sextus matrem interrogat: "Cur non venit pater?"
Fabia: Roma Tusculum via longa est."
Sextus: "Non longa est via. Atque bonum equum habet pater."
Fabia: "Equus bonus est. Cornelius equum suum amat neque eum verberat; itaque equus non currit, sed ambulat."
Sextus: "Estne solus pater?"
Fabia: "Non solus, nam equus est apud eum."
Sextus: "Cur nullus servus apud patrem meum est?"
Fabia: "Quia pater tuus unum tantum equum habet, neque unus equus duos homines Tusculo Romam vehere potest."
Sextus: "Cur pater meus unum tantum equum habet? Pater Marci multos equos habet."
Fabia: "Quis dicit 'Iuliam multos equos habere'?"
Sextus: Marcus id dicit."
Fabia: "Quot equos habet Iulius?"
Sextus: "Marcus dicit 'patrem suum decem equos formosos habere.' Cur pater meus decem equos non habet?"
Fabia: "Quia pater tuus non tam pecuniosus est quam pater Marci. Iuliu magnam familiam habet et magnam villam."
Sextus: "Quor servos habet Iulius?"
Fabia: "Interroga Marcum!"
Sextus: "Marcus dicit 'servos eius numerari non posse!'"
Fabia: "Iulius habet centum servos, ut ipse dicit - sed Marcus centum numerare non potest!"
Fabia Marcum puerum stultum esse putat.
Sextus: "Marcus non potest centum servos numerare, sed decem equos numerare potest! Cur Iulius, qui decem equos habet, patri meo equum non dat? Nonne Iulius amicus patris est?"
Fabia: "Est. Sed Iulius multos amicos habet."
Sextus: "Quid Iulius non habet?"
Fabia: "Cornelius quoque multos habet amicos. Pecuniosus non est vir meus, sed bonus vir, bonus pater, bonus amicus est."
Sextus: "Etiam Iulius bonus pater est. Cum revenit ex oppido, liberis suis multa dona dat."
Fabia: "Qui magnam pecuniam habet, multa et magna dona emere potest."
Sextus: "Nec solum liberis suis, sed etiam matri eorum magna dona dat. Mater Marci multa ornamenta accipit a viro suo. Marcus dicit 'matrem suam et demmis et margaritis et anulis pulchris ornari nec aliam feminam tam formosam esse...'"
Fabia: "Num mater Marci sine ornamentis tam formosa est quam mater tua?"
Sextus: "Nulla femina tam pulchra est quam mater mea!"
Fabia verbis filii delectatur eumque interrogat: "Quid id dicit?" Sextus non respondet, nam equum accurrere audit.
Sextus: "Audi! Pater venit. Equus eius non ambulat, sed currit."
Fabia: "Quid est? Cur equus currit? Age, exi ante ostium!" Exit Sextus.
Cur equus Cornelii currit? Vide colloquiu duodecimum!

Personae: Miles, Cornelius, Medus

Characters: Soldier, Cornelius, Medus

Cornelius via Latina Roma Tusculum it. In via Latina miles Romanus, qui ipse Roma Tusculum it, Cornelium post se venire audit.
Miles, qui in sole ambulat, fessus est, quia arma gravia fert. Cornelius dominus, qui equo vehitur, non est fessus, sed fessus est equus qui dominum gravem vehit. Itaque equus Cornelii non currit, sed ambulat. Cornelius non verberat equum suum fessum.
Miles Cornelium salutat: "Salve, domine! Equus tuus bonus est, nec solum te, sed etiam me portare potest!"
Cornelius virum armatum timet, quia ipse arma non fert; itaque militem equum ascendere iubet: "Ascende! Hic post me sede!"
Miles equum ascendit. Iam duo homines uno equo vehuntur: miles sedet post Cornelium, Cornelius ante militem sedet.
Equus Cornelii, qui duos viros graves Tusculum vehere non potest, iratus hinnit: "Hihihi!" atque in via consistit.
Cornelius equum ambulare iubet: "Ambula, eque!" Equus autem rursus hinnit neque se movet.
Miles equum hinnire audit et Cornelium interrogat: "Cur non ambulat equus?"
Cornelius respondet: "Quia unum tantum hominem vehere potest."
Miles: "Improbus est equus. Verbera eum!"
Cornelius: "Equus meus probus est; eum verberare necesse non est." Cornelius equum suum amat neque eum verberare vult. Miles iratus clamat: "Age, curre, eque!" atque equum gladio verberat!
Equus perterritus currit, atque miles ad terram cadit! Caput eius viam pulsat.
Cornelius equum consistere iubet, sed equus perterritus Tusculum currit. Sextus, filius Cornelii, qui ex ostio viam spectat, equum accurrere videt ac perterritus ab eo fugit. Equus cum domino ante ostium consistit.

Miles autem quietus in via iacet ut mortuus. De fronte eius sanguis fluit.
Dum miles illic in sole iacet, Medus advenit. Unde venit Medus?
Is Tusculo venit et via Latina Romam ambulat.
Medus laetus canit: "Non via longa est Romama..."
Hic Medus hominem in via iacere videt et ante eum consistit. Medus se interrogat: "Quis est hic vir qui in media via iacet?" et ipse respondet: "Est miles, nam armatus est."
Servus caput militis manu sustinet et, dum sanguinem deterget, interrogat eum: "Quid est, amice? Doletne caput?"
Vox Medi a milite non auditur. Miles se non movet, nec Medus eum spirare audit. Ergo Medus militem mortuum esse putat.
Sed ecce miles oculos aperit et parva voce dicit: "Aquam...!"
Medus, qui militem vivere gaudet, ex parvo rivo aquam arcessit et militi dat.
Miles laetus e manu Medi bibit et 'aquam bonam esse' dicit: "Aqua bona est. Iam necesse non est me sustinere, amice!"
Medus: "Doletne caput?"
Miles: "Non male dolet..."
Medus: "Veni Romam ad medicum!"
Miles: "Id necesse non est - sed necesse est me Tusculum ire: illic enim dux exercitus in castris me exspectat."
Medus: "Romae me axspectat amica mea."
Miles: "Id me delectat. Me quoque puella Romana amat et Romam vocat... Sed iam dux me vocat in castra. Bonus miles duci suo parat, ut bonus servus domino suo. Ergo vale, bono serve, ac bene ambula!"
Medus ridet et respondet: "Vale, bone miles!"
Miles, qui ducem exercitus timet, Medum relinquit et Tusculum ad exercitum ambulat. Miles duci suo paret.
Medus, qui Romam ambulat ad amicam suam, militem stultum esse putat. Medus domino suo non paret.

Personae: Medicus, Syrus, Iulius, Aemilia, Syra

Characters: Doctor, Syrus, Julius, Aemilia, Syra

Hora octava est. Dum Quintus in lecto iacet in cubiculo suo. Medicus in atrio Iulium exspectat. Servus adest Syrus.
Iulius ex cubiculo Quinti venit.
Medicus interrogat: "Dormitne puer?"
"Non dormit" respondet Iulius, "Quintus dormire non potest, quod iam non modo pes eius dolet, sed etiam bracchium."
Medicus: "Pes tantum aegrotat."
Iulius: "Cum pes aegrotat, necesse non est venam bracchii aperire. Hoc modo pes aeger non sanatur."
Medicus: "Sanguis a corde per vensa fluit in totum corpus humanum, ut dicit Hippocrates..."
Hic intrat Aemilia cum Syra ancilla, quae poculum fert plenum sanguinis.
Aemilia: "Ecce sanguis Quinti in poculo. In corpore eius iam non multum sanguinis est, ut ostendit color eius albus. Filius noster nunc aegrior est quam erat!"
Medicus: "Sed facies eius nimis rubra erat. Puer crassus..."
Aemilia: "Num filius meus puer crassus est?"
Syra (parva voce ad Aemiliam): "Is non est tam crassus quam ipse medicus!" Sed ea verba a crasso medico non audiuntur.
Medicus: "Non nimis crassus est puer. Homo autem crassus, cui color faciei ruber est, nimis multum sanguinis habet..."
Iulius: "...ut dicit Hippocrates!"
Aemilia: "Quis est Hippocrates?"
Medicus: "Est medicus Graecus clarissimus. Ille dicit ' hominem crassum ac rubrum nimis multum sanguinis habere in corpore'."
Iulius: "Ergo in corpore tuo crasso nimis multum est sanguinis!"
Medicus: "Num crassum est corpus meum?"
Iulius: "Crassius est quam corpus Quinti. Atque ecce facies tua rubra. Sana te ipsum medice!"
Medicus: "Quo modo?"
Iulius: "Sume cultrum ac venam aperi tuam!"
Rident Aemilia et Syra. Item Syrus ridere incipit.
Medicus (iratus): "Servus tuus me ridet!
Iulius Syrum tacere iubet: "Tace, Syre! Exi atque equum medici duc ante ostium!"
Exit Syrus.

Vox Quinti audiutur ex cubiculo: "Veni, mater!"
Iulius: "Audi, Aemilia! Quintus te vocat. Estne solus in cubiculo?"
"Non est" respondet Aemilia, "Delia est apud eum. Quintus gaudet medicum abesse, et me exspectat."
Medicus: "Cur me abesse gaudet?"
Aemilia: "Quia te atque cultrum tuum metuit. Dicit 'te esse malum medicum!"
Medicus: "Quid?Ille puer id dicere audet?"
Syra (parva voce in aurem Aemiliae): "Non puer tantum id dicit!"
Iulius: "Nonne malus est medicus qui homines aegros non sanat, sed aegriores facit?"
Medicus: "Qui medicus id facit?"
Iulius medicum aspicit nec respondet.
Quintus rursus matrem vocat: "Mater! Ma-a-ter!"
Iulius: "I ad Quintum, Aemilia, atque iube eum dormire! Hora octava est."
Aemilia abit ad filium suum aegrum.

Medicus: "Iam tempus est me abire."
Iulius: "Nemo te hic tenet."
Medicus: "Ubi est equus meus?"
Iulius: "Iam stat ante ostium."
Iulius cum medico ante ostium exti. Illic stat equus medici, qui a Syro tenetur. Medicus equum ascendit.
Medicus: "Vale, domine!"
Iulius: "Vale, medice! Necesse non est te post hunc diem revenire."
Medicus solus discedit.

Personae: Aemilia, Iulius

Vesper est Aemilia in peristylo est cum Iulio.
Aemilia: "Veni mecum in hortum, Iuli. Delectat me tecum ambulare in horto nostro."
Iulius: "Me quoque id delectat. Sed sol iam non lucet. Vesper est."
Aemilius: "Cum sol lucet, nimis calidus est aer in horto. Meridie in sole ambulare me non delectat, sed vesperi aer nec nimis calidus nec nimis frigidus est."
Iulius: "Sed obscurus est hortus vesperi. Roase videri non possunt."
Aemilia: "Hac nocte hortus obscurus non est, nam luna et stellae lucent. Ecce magna luna quae supra montem ascendit."
Lunam spectans Iulius "Luna plena est hac nocte" inquit "quae est ante kalendas Iunias. Sed res male illustrantur luce lunae. Rosarum color videri non potest."
Aemilia: "Lux lunae hortum nostrum pulchrum etiam pulchriorem facit. Age, veni mecum, Iuli!"
Aemilia manum Iulii capit eumque secum ducit in hortum.

In horto Aemilia "Nonne pulchra est luna?" inquit, "Est ut facies humana. Ecce os eius quod ad te ridet."
Iulius primum lunam spectat, deinde faciem Aemiliae ridentem: "Ad me" inquit "non solum os lunae ridet, sed etiam os tuum rubrum ut rosa."
Aemilia ridens "Hac luce" inquit "color rosarum videri non potest - num oris mei color videri potest?"
Iulius rursus Aemiliam aspiciens "Etiam sine colore" inquit "facies tua formosa est, Aemilia: oculi tui ut stellae lucent et dentes ut margaritae! Atque collum tuum album bene videtur. Q, quam formosum est collum tuum!" Iulius collo Aemiliae osculum fert.
Aemilia: "O Iuli! Verba tua me delectant."
Iulius: "Ubi sunt margaritae quibus collum tuum ornari solet?"
Aemilia: "Nonne formosum est collum meum sine margaritis?"
Iulius: "Non tam formosum quam cum margaritis! Margaritae te, feminam pulchram, etiam pulchriorem faciunt. Ubi sunt cetera ornamenta tua?"
Aemilia: "Ecce gemmae in auribus et anuli in digitis."
Iulius: "Sed collum tibi nudum est. Ubi sunt eae margaritae, Aemilia?" Iulius terram ante Aemiliam spectat.
Aemilia: "Sunt in cubiculo nostro."
Iulius, qui margaritas in herba quaerit, haec verba non audit, sed "Quid est hoc" inquit "quod ante pedes tuos iacet?"
Aemilia: "Non est margarita."
Iulius id quod in herba iacet manu tangit atque "Fui!" inquit horrens, "Est parva bestia nuda."
Aemilia: "Quae bestia? Vivitne?"
"Hac luce" inquit Iulius "nihil videri potest", ac deinde: "Non una, sed quattuor parvae bestiae hic iacent. Non vivunt, nam frigidae sunt nec se movent."
Iulius corpora bestiarum rursus tangit et alas breves sentit.
Iulius: "Pulli avium sunt. O, quam foedi sunt pulli mortui!"
Aemilia: "Hac luce videri non possunt."
Iulius: "Non videri, sed tangi possunt. Corpora eorum nuda sunt atque foeda et sordida, colla longa et nuda...."
Aemilia: "Mihi quoque nudum est collum."
Iulius: "Cur quattuor pulli mortui hic iacent?"
Aemilia: "Interroga Iuliam: ea respondere potest."
Iulius: "Eane etiam margaritas tuas reperire potest?"
Aemilia "Surge, Iuli!" inquit, "Neque enim necesse est margaritas in horto quaerere: in cubiculo nostro sunt. I in cubiculum atque affer mihi margaritas!"
Iulius autem Aemiliam aspiciens "Margaritas tibi afferre" inquit "necesse non est. Sine ornamento formosissimum est collum tuum atque umeri tui..."
Hic Iulius collo et umeris Aemiliae oscula fert atque "Iam veni mecum" inquit "in cubiculum nostrum!"
Iulius manum Aemiliae capit eamque secum ducit in cubiculum.

Personae: Marcus, Iulia, Aemilia, Iulius, servi

Post meridiem Marcus in horto ambulans Iuliam inter rosas sedentem videt. Puella quieta est neque canit.
Frater apud sororem considit eamque interrogat: "Cur tam quieta es, Iulia, neque canis?"
Iulia: "Non cano, quia tristis sum."
Marcus: "Quid tristis es? Nonne rosae te delectant?"
Marcus Iuliae rosas pulchras monstrat, neque ea rosas aspicit. In oculis puellae lacrimae sunt. Marcus eam lacrimare videt.
Marcus: "Quid est, Iulia? Quid ploras?"
Iulia: "Non ploro. Lacrimo quod pulli sunt mortui. Ecce pulli."
Iulia nidum e rosis sumit et fratri ostendit. In nido sunt quattuor pulli mortui.
Marcus tacitus pullos aspicit, tum ridere incipit: "Hahaha!"
Iulia: "Quid rides, Marce?"
Marcus: "Rideo, quod pulli foedi sunt!"
Iulia: "Formosi sunt pulli mortui. Cur tu eos foedos esse putas?"
Marcus: "Aspice, Iulia: corpora eorum sunt nuda et sordida, colla nimis longa, alae nimis breves. Nihil foedius est quam pullus mortuus!"
Haec verba audiens Iulia plorare incipit atque matrem vocat: "Uhuhu! Mamma!"
Marcus ridens a sorore plorante discedit.
Aemilia accurrit et Iuliam oculos tergere ac laetam esse iubet: "Terge oculos, Iulia! Es laeta! Quid manu tenes?"
"Nidum cum pullis teneo" inquit Iulia, et matri nidum et pullos ostendit.
Aemilia nidum aspiciens "At mortui sunt pulli!" inquit, "Cur eos pullos foedos non relinquis et mecum venis in villam?"
Haec verba audiens Iulia rursus plorare incipit.
Aemilia: "Desine plorare, Iulia! Veni in cubiculum! Fessa es."
Iulia exclamat: "Non sum fessa! Non sum fessa!" sed mater manum eius capit et eam secum in villam ducit.
Nidus ad terram cadit. Quattuor pulli mortui in herba iacent.

Iam Iulia quieta in lectulo suo dormit. Servi autem quieti non sunt, sed canunt et rident, quia dominum non vident; servi enim dominum severum a villa abesse putant.
Sed Iulius, qui in peristylo est, servos canere et ridere audit eosque quietos esse iubet: "Este quieti, servi! Cur canitis et ridetis, dum Iulia dormit?"
Respondent servi: "Canimus et ridemus quia laeti sumus. Nonne tu canis et rides cum laetus es?"
Dominus iratus magna voce clamat: "Tacete!!! Ego dominus sum, vos servi estis! Iulia dormit."
Puella dormiens clamore patris excitatur. Iulia e lecto surgit atque e cubiculo exit.
Iulius filiam suam venire videt eamque interrogat: "Quid non dormis, Iulia?"
Iulia: "Non dormio, quod te clamare audio; itaque non possum dormire. Cur clamas, pater?"
Iulius: "Ego servos clamantes tacere iubeo.
Nonne servos improbis clamare audis?"

Personae: Dorippa, Lepidus, Lydia. Medus

Mane est. Urbs Roma prima luce solis orientis illustratur. Ventus frigidus a montibus flare incipit.
Dorippa, amica Lydiae, e lecto surgit et fenestram aperit. In via infra fenestram Lepidum advenire videt.
Lepidus, qui multas rosas secum fert, ad cubiculum Dorippae ascendit atque intras "Salve" inquit, "amica mea!"
Dorippa eum non salutat.
Lepidus: "Ecce rosae quas tibi affero, Dorippa, rosa mea! Accipe has rosas ab amico tuo!"
Dorippa tacita Lepidum intuetur neque loco se movet.
Lepidus: "Nonne rosae te delectant?"
Dorippa rosas manu capit et ad terram iacit!
Lepidus: "Quid agis, Dorippa? Cur rosas pulchras ad terram iacis?"
Dorippa: "Eas rosas da amicae tuae!"
Lepidus: "A rosas amicae meae do."
Dorippa: "Non sum ego amica tua."
Lepidus: "Quid audio?"
Dorippa: "Id quod verum est."
Lepidus: "Sed ego te amo, Dorippa."
Dorippa: "Tu non me, sed ancillam amas."
Lepidus: "Quid dicis?"
Dorippa: "Dico 'non me, sed ancillam a te amari'."
Lepidus: "Quam ancillam dicis?"
Dorippa: "Eam ancillam formosam cum qua ambulare soles."
Lepidus: "Ego non soleo ambulare cum ancilla."
Dorippa: Putasne me oculos non habere? In media via ancillae oscula das!"
Lepidus: "Desine me accusare, Dorippa! Ea femina quam tu ancillam dicis non ancilla, sed... soror mea est."
Dorippa: "Verum non dicis. Tibi soror nulla est. Sed mihi est frater magnus qui te pulsare potest!" Dorippa 'sibi fratrem esse' dicit - id quod verum non est!
Lepidus: "Ubi est ille frater tuus?"
Dorippa: "Hic apud me habitat."
Lepidus: "Id verum non est. Ego fratrem tuum non timeo!"
Dorippa: "Nec frater meus te timet. Iam discede, Lepide, antequam ille revenit!"

Dum dorippa loquitur, aperitum ostium, atque Lydia cum Medo cubiculum intrat. Lydia et Medus Dorippam salutant et ab ea salutantur, Lepido spectante.
Dorippa se ad Lepidum vertit et "Ecce frater meus" inquit "qui cum amica sua venit!"
Medus: "Quid dicis?"
Dorippa: "Sume rosas tuas, Lepide, atque abi, antequam frater meus te per fenestram iacit!"
Lepidus, qui Medum virum magnum et fortem atque fenestram apertam videt, statim per ostium egreditur neque rosas secum fert. Dorippa autem rosas sumit easque per fenestram iacit in viam!
Lydia: "Quid agis, Dorippa? Cur amicum tuum abire iubes ac rosas per fenestram iacis?"
Dorippa: "Is amicus meus iam non est."
Medus: "Cur me 'fratrem tuum' appellas?"
Dorippa: "Quia Lepidus fratrem meum veretur."
Lydia: "Sed tibi nullus est frater, Dorippa."
Dorippa: "Nec Lepido soror est! Ille dicit 'sibi sororem esse', ergo ego ' mihi fratrem esse' dico!"
Lydia: "Cur Lepidus dicit 'sororem sibi esse'?"
Dorippa: "Quia non me, sed aliam feminam amat. Eam feminam 'sororem suam esse' dicit - id quod verum non est."
Hoc dicens Dorippa lacrimas tenere non potest. Lydia amicam lacrimantem complectitur atque consolari conatur.
Lydia: "Desine lacrimare, Dorippa mea! Gaude quod ille vir improbus te non amat!"
Dorippa: "Omnes viri sunt improbi!"
Lydia: Non omnes, Dorippa. Aspice Medum: is est vir probus atque verus amicus, qui amicam suam non relinquit.
Dorippa Medum aspicit, tum ad Lydiam se vertens "Et tu" inquit "es femina proba atque vera amica, quae non relinquis amicam tuam. - Sed quid hodie mane ad me venis?"
Lydia: "Venio quia mihi necesse est Roma proficisci cum amico meo. In portu Ostiensi bona navis nos opperitur, atque ventus secundus est."
Dorippa: "Ergo tu quoque me relinquis! Iam neque amicum neque amicam Romae habeo."
Lydia: "Multae aliae amicae sunt tibi, Dorippa. Ego omnes amicas meas Romanas relinquo."
Dorippa: "Sed cur necesse est te Roma proficisci atque amicas tuas relinquere? Id te interrogo."
Lydia: "Quia amicus meus me Romae relinquere non vult. Necesse est enim Medum Roma fugere, quia dominus eius hic eum reperire potest. In Italia quieti vivere non possumus, quod Medus dominum suum severum metuit."
Medus: "Ego nullum dominum metuo nec Roma fugio!"
Lydia: "Sed necesse est nos Roma proficisci."
Medus: "Verum dicis: necesse est nos simul in patriam nostram redire."
Dorippa: "Quae est patria vestra?"
Lydia: "Est Graecia. Medus in Graeciam, patriam siam, redire vult, itaque necesse est me simul in Graeciam ire, quae mea quoque patria est; neque enim sine amico meo vivere possum."
Medus: "Age, veni mecum, Lydia! Tempus est abire."
Lydia amicae suae osculum fert et "Doleo" inquit "quod mihi necesse est te relinquere, mea Dorippa. Bene vive valeque!"
Medus: "Vale, Dorippa!"
Dorippa: "Et vos valete! Bene navigate!"
Exit Medus, Lydia sequente.

Personae: Iulia, Marcus

Iulia Marcum interrogat: "Quid vos discitis apud magistrum?"
Marcus sorori respondet: "Computare discimus."
Iulia: "Tu doce me computare, Marce!"
Marcus: "Ego non possum te docere, nec enim sum magister. Sed te interrogare possum. Ergo responde mihi: Quot oculi sunt tibi?"
Iulia statim respondet: "Duo."
Marcus: "Recte respondes, Iulia. Uot oculi sunt deo Iano?"
Iulia: "Nonne ei quoque duo oculi sunt?"
Marcus: "Non duo tantum, nam Ianus est deus cui duae facies sunt."
Iulia: "Quomodo?"
Marcus: "Est ut dico. In facie eius priore sunt duo oculi, et in facie posteriore alteri duo oculi sunt. Ianus simul ante se et post se aspicere potest."
Iulia: "Ergo Ianus quattuor oculos habet, nam duo et duo sunt quattuor."
Marcus sororem laudat: "Recte respondes, Iulia. Bene computas."
Iulia tacente, Marcus "Nonne tu gaudes" inquit "quod a me laudaris?"
Iulia: "Gaudeo quod a te laudor, sed id quod interrogor nimis facile est. Ego non parvos tantum numeros scio."
Marcus: "A parvis numeris incipere oportet. Nunc autem ad hoc responde: Quot digiti sunt tibi?"
Iulia digitos manus sinistrae numerat: "Unus, duo, tres, quattuor, quinque. In hac manu sunt quinque digiti."
Marcus: "Et in manu dextra item quinque digiti sunt. Quot digiti sunt in duabus manibus tuis?"
Iulia: "Id nescio."
Marcus: "Et in manu dextra item quinque digiti sunt. Quot digiti sunt in duabus manibus tuis?"
Iulia: "Id nescio."
Marcus: "Quot sunt quinque et quinque? Si nescis ad hoc respondere, puella stulta es. Digitis computa!"
Iulia quemque digitum manus dextrae tangit, dum numeros dicit a sex usque ad decem: "Sex, septem, octo, novem, decem. Quinque et quinque sunt decem. Mihi sunt decem digiti."
Marcus: "Alterum responsum est rectum - alterum non rectum! Nec enim in manibus tantum, sed etiam in pedibus sunt digiti. In duobus pedibus tuis tot digiti sunt quot in manibus: quot igitur digiti sunt tibi?"
Iulia: "Tot digitos numerare non possum."
Marcus: "Quot sunt decem et decem?"
Iulia: "Duodecim, puto; nec vero certa sum." Iulia Marco responsum incertum atque pravum dat.
Marcus: "Duodecim? Id responsum pravum ac stultum est! Non cogitas antequam mihi respondes, Iulia; itaque prave ac stulte respondes!"
Iulia, quae lacrimas tenere vix potest, "Sed nimis difficile est" inquit "id quod interrogor a te, MArce; quamquam multum cogito, non possum recte respondere."
Marcus: "Id quod tu a me interrogaris multo facilius est quam id quod nos interrogamur a magistro. Difficile non est numerare omnes digitos suos, et manuum et pedum. Incipe ab undecim!"
Iulia lacrimam detergens ab undecim numerare incipit: "Undecim, duodecim, tredecim, quattuordecim..." Hic puella numerare desinit atque "Ceteros" inquit "numeros nescio."
Marcus: "...quindecim, sedecim, septendecim, duodeviginti, undeviginti, viginti. Decem et decem sunt viginti. Tibi sunt viginti digiti."
Iulia fratrem laudat: "Tu bene computas, Marce."
Marcus ridens "Laetor" inquit "uod a sorore mea laudor. A magistro meo semper reprehendor, numquam laudor."
Iulia: "Verum non dicis; nam si bene computas, a magistro laudaris, non reprehenderis."
Marcus: "At ab illo magistro ego numquam laudor. Diodorus me laudare non vult, quamquam saepe recte respondeo."
Iulia: "Cur te laudare non vult magister?"
Marcus: "Quia me malum discipulum esse putat. Ego vero puto Diodorum malum esse magistrum!"
Iulia: "Quid? Nonne doctus est magister tuus?"
MArcus: "Non dico 'eum indoctum esse', nam is multas res scit quas nos discipuli nescimus; sed malus est magister, quia nihil nos docere potest. Cum ille tergum vertit, nos eum ridemus atque alias res agimus - nec enim magister post se aspicere potest ut Ianus! Et cum ille e libro suo recitat, nos semper dormimus!"
Iulia: "Vosne dormitis magistro recitante?"
Marcus: "Non possumus non dormire, cum magister doctus e magno libro recitare incipit."
Iulia: "Nonne a magistro excitamini?"
Marcus: "Magister recitans oculos a libro suo non tollit. Nihil igitur videt praeter librum, nihil audit praeter vocem suam! Ergo nos bene dormimus, nec rursus excitamur antequam is recitare desinit; tum clamore magistri irati excitamur, nec modo verbis reprehendimur, sed etiam virga verberamur!"
Iulia: "Si magistrum ridetis atque in ludo dormitis, recte reprehendimini et verberamini, neque enim in ludo dormire licet. Ego te discipulum improbum non consolor, quod tergum tibi dolet, at delector lacrimis tuis!"
Marcus: "Putasne me lacrimare? Immomagister me lacrimantem facere non potest, etiam si me iterum atque iterum verberat. Ego puto bracchium eius dextrum tam dolere quam tergum meum!"

Personae: Sextus, Marcus, Titus

Meridie discipuli "Vale" inquiunt, "magister!" atque e ludo exeunt.
In via ante ludum Sextus Marcum interrogat: "Ubi est is servus qui solet te hic exspectare?"
Marcus breviter respondet: "Hodie abest."
Titus: "Ergo necesse est te ipsum res tuas portare, ut ego et Sextus res nostras ipsi portamus."
Marcus: "Cur vos semper soli in ludum itis?"
Titus: "Quia nos in ipso oppido Tusculo habitamus, non procul ab oppido, ut tu. Ego gaudeo quod mihi necesse non est servum mecum habere."
Marcus: "At ego gaudeo quod mihi necesse non est tabulam et libros portare."
Sextus: "Id necesse est hodie."
Marcus ridens "Necesse non est" inquit, "si vos mecum venitis ac res meas portatis!"
Titus: "Quid? Putasne nos servos esse tuos?"
Sextus: "Mihi non licet tecum venire, nam domi mater me exspectat."
Marcus: "Itane matrem tuam vereris, Sexte?"
Sextus, qui matrem suam amat atque veretur ut filius probus, nihil ad hoc respondet.
Marcus: "Certe vos filii probi estis, si semper recta via ad mammas vestras reditis!"
Titus et Sextus inter se aspiciunt. Paulo post tres pueri simul per portam ex oppido egrediuntur, Marcus autem ipse librum et tabulam suam portat.
Dum pueri in via ambulant, Sextus Marco "Ubi est" inquit "is servus quem dicis hodie abesse?"
Marcus: "Puto Medum esse Romae, nam scio puerllam Romanam ab eo amari. Medus dicit 'amicam suam esse feminam pulcherrimam'."
Titus: "Omnes viri id dicere solent. Nonne pater tuus dicit 'feminam pulcherrimam esse matrem tuam'?"
Marcus: "Saepe ita dicit pater - et vere dicit. Itaque matri ornamenta et vestimenta pulchra largitur. Mater mea gemmis et margaritis clarissimis ornatur."
Sextus: "Pater meus dicit 'matrem meam etiam sine ornamentis feminam esse pulcherrimam'."
Marcus: "Quare id dicit pater tuus? Ita matrem tuam consolatur, quod nulla ei dat ornamenta."
Sextus: "Necesse non est feminam formosam gemmis et margaritis ornari."
Marcus ridens "Ergo" inquit "necesse est matrem tuam ita ornari!"
Ad haec verba Sextus iratus exclamat: "Quid? Tune dicis matrem meam feminam turpem esse'?" simulque os Marci pugno pulsat! Marcus perterritus se defendere conatur, sed Sextus corpus eius complectitur eumque ad terram iacit. Antequam Marcus rursus surgere potest, Sextus, qui puer gravior est, super pectus eius considit.
Sextus pugnum ante oculos Marci tenens "Dic" inquit "'feminam pulchriorem esse matrem meam quam tuam'!"
Marcus: "Femina pulchrior est mater mea quam tua!"
Sextus iratus "Prave dicis" inquit, ac puerum iacentem pulsat.
Marcus: "Quid me pulsas? Dico id quod me iubes."
Sextus: "Iubeo te 'matrem meam pulchriorem esse' dicere."
Marcus: "Atque ego id ipsum 'matrem meam pulchriorem esse' dico."
Sextus: "Non 'meam', sed 'tuam' dicere oportet."
Marcus: "Tuam."
Sextus: "Dic totam sententiam: 'Mater tua pulchrior est quam mea'."
Marcus: "Iam ipse dicis 'matrem meam pulchriorem esse'!"
Sextus: "Id non dico, sed te ita dicere iubeo."
Marcus: "Cur igitur me pulsas, cum id dico?"
Sextus: "Quia prave dicis. Iam dic recte!"
Marcus: "Recte!"
Sextus: "Etiamne me ridere audes? Iam satis est. Hoc accipe!" Ita dicens Sextum nasum Marci pugno pulsat.
Marcus perterritus Titum vocat: "Tite! Tite! Defende me ab hoc puero barbaro!"
Statim Titus, qui sanguinem de naso Marci fluere videt, Sextum a tergo oppugnat. Sextus, quamquam puer fortis est, simul contra duos pueros pugnare non potest: iam is in via dura iacet sub Tito et Marco, qui eum semel atque iterum pugnis pulsant. Sextus se loco movere non potest, quod duo pueri super corpus eius sedent alter bracchia, alter crura tenens.
Tum Sextus "Aspicite caelum!" inquit, "Ecce nubes atrae. Nonne tempestatem ac fulgura veremini?"
Eodem tempore caelum magno fulgure illustratur atque imber cadere incipit. Titus et Marcus, qui fulgura ac tonitrum verentur, statim surgunt et Sextum in via iacentem relinquunt. Titus librum tabulamque suam tollit et recta via ad oppidum currit.
Item Marcus res suas tollit atque abire vult, cum tabulam Sexti in molli herba apud viam iacere videt. Quid tum facit Marcus?
Tabulam Sexti capit tabulamque suam in loco eius ponit. Deinde solus per imbrem ambulat ad villam.
Postremo surgit Sextus. Vestimenta eius sordida sunt, sanguis de naso fluit, deest unus e dentibus prioribus. Antequam ad oppidum ire incipit, tabulam in herba iacentem tollit. Sextus, qui qam putat tabulam suam esse, Tusculum ad matrem redit.

Personae: Fabia, Cornelius

Cornelius iam domi est apud Fabiam uxorem, quae maritum adesse gaudet. Post meridiem maritus et uxor in atrio Sextum, filium suum, exspectant.
Fabia: "O, quam sola hic eram sine te, mi Corneli! Sed iam gaudeo te mecum esse."
Cornelius: "Ego non minus gaudeo me esse domi apud te uxorem meam amantissimam. In urbe Roma male me habeo, sed Tusculi semper delector domo mea pulcherrima..."
Fabia: "Num domo tua plus delectaris quam uxore tua?"
Cornelius: "Scis nihil a me plus amari quam te, mea Fabia. Hac domo delector et quia ipsa per se pulchra est et quia hic uxorem meam pulcherrimam aspicio."
Fabia: "Me quoque delectat domus nostra, quamquam minor est quam aliae domus nec signis deorum ornatur."
Cornelius: "Scio multas domos Tusculanas et maiores et meliores esse quam nostram atque columnis et signis pulchrioribus ornari, nec tamen haec domus mihi videtur minus pulchra esse. Domus hominum divitum signis dearum magnificis ornantur - domus mea femina ornatur optima et pulcherrima!"
Fabia: "Verbis magnificis scis tu laudare et uxorem et domum tuam, Corneli. Mihi quoque haec domus pulchra videtur, nec ullum peristylum floribus pulchrioribus ornatur quam nostrum; sed hoc atrium nimis obscurum est."
Cornelius: "Cul sol lucet, atrium nostrum satis clarum est. Iam vero caelum nubibus atris operitur, itaque obscurum est atrium."
Fabia caelum obscurum aspicit et "Recte dicis" inquit, "Sed, nescio quomodo, meridie prope tam obscurum est quam vesperi."
Cornelius: "Non meridies, sed hora septima est."
Fabia: "Iamne hora septima est? Ubi igitur est Sextus? Non multo post meridiem e ludo redire solet. Quid eum in via agere putas?"
Cornelius: "Nescio. Sunt pueri pueri..."
Fabia: "At Sextus semper recta via domum redit."
Cornelius: "Si improbi sunt discipuli, usque ad horam septimam in ludo tenentur a magistro."
Fabia: "Sextus non est discipulus improbus. Praeterea ille ludi magister pigerrimus numquam discipulos suos post meridiem tenet: hora sexta omnes domum remittit, neque eos post meridiem revenire iubet - ut alii magistri."
Cornelius: "Ego non puto pigrum esse magistrum Sexti. Certe non optimus est magister, sed tamen melior est quam tu putas. Nonne filium nostrum bene legere, scribere computare docet?"
Fabia: "Sextus discipulus industrius ac prudens est, ut scis; ergo bene discit, quamquam male docetur a magistro pigro atque stulto!"
Cornelius: "Ita sunt matres discipulorum: si filii earum male discunt, magistrum accusant 'eum' que 'male docere' dicunt; si autem bene discunt filii, non magistrum, sed discipulos laudant."
Fabia: "Nonne licet mihi laudare Sextum? An putas tuum Sextum malum esse discipulum?"
Cornelius: "Id non dico. Scio Sextum bonum discipulum esse, nec vero Diodorum malum esse magistrum puto."
Fabia: "Cur igitur alii parentes filios suos ad alios magistros mittunt?"
Cornelius: "Non omnes id faciunt. Filii Iulii ab eodem magistro docentur ac filius noster."
Fabia: "Scio Diodorum adhuc quattuor discipulos habere, quorum duo sunt filii Iulii; sed ante paucos menses octo discipulos habebat. Iamne intellegis malum esse magistrum, qui a discipulis suis relinquitur?"
Cornelius: "Certe non peior ludi magister est Diodorus quam ille qui me Romae docebat."
Fabia: "Neque Sextus, ut ego puto, peior discipulus est quam tu apud magistrum tuum erat."
Cornelius: "Ergo optimus discipulus est Sextus!"
Fabia: "His verbis non modo Sextum, sed etiam te ipsum laudas, Corneli."
Cornelius: "Ego ipse non plus me laudo quam magister meus me laudabat: semper enim dicebat 'optimum me esse discipulum'."
Fabia: "Itane dicebat magister tuus?"
Cornelius: "Ita, atque vere dicebat; nam ceteri discipuli omnes peiores erant: male computabant, male scribebant, male recitabant, quia cotidie in ludo dormiebant nec magistro parebant - ego solus bene computabam, bene scribebam, bene recitabam, quia numquam in ludo dormiebam, sed omnia verba magistri audiebam et semper ei parebam!"
Fabia: "Si hoc verum est, tu certe optimus eras omnium discipulorum!"
Cornelius: "Recte dicis, Fabia: ego optimus discipulus eram!"
Fabia: "Tace, Corneli! Non oportet se ipsum ita laudare. Num vere eodem modo a magistro tuo laudabaris?"
Cornelius: "Iis ipsis verbis audabar a magistro meo. Sed iam taceo. Hoc tantum; ego enim bonus discipulus eram et bene discebam, quod ab optimo magistro docebar."
Fabia: "Cur ceteri discipuli tam male docebantur ab illo magistro optimo?"
Cornelius: "Non male docebantur, sed tamen male discebant, quia ipsi tam pigri erant quam filius Iulii."
Fabia: "Utrum filium dicis, maioremne an monorem?"
Cornelius: "Filium eius maiorem dico, eum praenomen est Marcus."
Fabia: "Recte dicis, Corneli. Is enim discipulus omnium pigerrimus est atque tam stultus quam puer barbarus!"
Cornelius: "Nimis severa es, Fabia. Discipulum pigrum esse Marcum scio - Iulius ipse id dicit -, nec tamen puto eum stultiorem esse quam ceteros discipulos."
Fabia: "Ergo Marcus, puto, tam prudens est discipulus quam Sextus noster! Nonne tibi satis est laudare malum magistrum - etiamne discipulum eius pessimum laudare malum magistrum - etiamne discipulum eius pessimum laudare audes? Verbis tuis laudantibus omnes res in contrariam partem vertis!"
Tum Cornelius ridens "Id non dicis" inquit "cum pulchritudinem tuam laudo!" - sed eo ipso tempore atrium illustratur clarissimo fulgure atque maximus tonitrus auditur. Verba Cornelii propter tonitrum a Fabia non audiuntur.

Personae: Diodorus, Tlepolemus, Symmachus

Diodorus, ludi magister, qui laetatur discipulos improbos iam abesse, suum Tlepolemum servum vocat.
Tlepolemus intrans silentium domini animadvertit eumque interrogat: "Valesne, domine?"
Diodorus: "Non recte valeo, Tlepoleme. Fessus sum. Caput dolet - et bracchium dextrum."
Tlepolemus: "Cur medicum non adis?"
Diodorus: "Medicus stultus est. Ipse melius me sanare possum. Primum esse et bibere volo, tum dormire. Affer mihi cibum!"
Exit Tlepolemus. Paulo post panem et duos pisces et poculum aquae plenum domino affert.
Diodorus aquam videns "Quid?" inquit, "Aquamne mihi affers?"
Tlepolemus: "Meridie aquam bibere oportet."
Diodorus: "Servos oportet aquam bibere. Ego non aquam, sed vinum bibere volo."
Tlepolemus: "Sine pecunia vinum tibi emere non possum, nec tu mihi ullam pecuniam das."
Diodorus sacculum nummorum plenum servo ostendit atque "Hodie" inquit "nummos habeo. Nescisne kalendas Iunias esse hodie? Kalendis mercedem accipio a discipulis. Iam bonum vinum emere possum."
Tlepolemus: "Eo ad tabernam ibo vinumque tibi emam."
Diodorus: "Bene facies. Ecce pecunia." Magister servo suo denarium dat.
Servus ad ostium versus gradum facit, cum Diodorus "Mane!" inquit, "Noli abire! Ipse ad tabernam ibo."
Tlepolemus: "Visne me tecum venire? Ego vinum feram."
Diodorus: "Volo te hic manere. Vinum e taberna non feram, sed illic bibam. Redde mihi nummum!"
Servus domino denarium reddens "Paulum bibe!" inquit, "Cura corpus tuum!"
"Tu officium tuum cura!" inquit Diodorus, "Non medicus, sed servus meus es."

Tlepolemus: "Quid vis me facere?"
Magister epistulam promit atque "Hanc epistulam" inquit "volo te ad Lucium Iulium Balbum ferre."
Tlepolemus: "Ubi habitat ille?"
"Aspice per hanc fenestram!" inquit Diodorus, "Videsne illum montem?"
Tlepolemus per fenestram apertam montem Albanum aspicit.
Inter Tusculum et montem Albanum parva vallis interest.
"Video" inquit Tlepolemus, "Est mons Albanus."
Diodorus: "Villa Iulii sub illo monte sita est, nec vero ab hoc loco cerni potest; sed ecce via angusta quae ad villam fert. Age, discede!"
Tlepolemus: "Quid est in epistula?"
Diodorus: "Nihil ad te, serve! Modo fac officium tuum! Vale!"
Tlepolemus discedit epistulam magistri ferens.

Solus Diodorus panem et pisces est atque paulum aquae bibit. Hodie autem, quamquam fessus est, post cibum non dormit, sed statim domo exit. Magister viam angustam intrat, ubi tabernam obscuram adit. Ea taberna plena est hominum bibentium qui inter se colloquuntur, alii clamant ridentque, alii canunt. Iam Diodorus quoque e magno poculo vinum bibit, dum colloquitur cum amicis.
"Salve, ludi magister!" inquit unus e bibentibus.
Diodorus poculum tollens "Et tu salve, Symmache!" inquit.
Symmachus: "Quid agis? pueros non doces?"
Diodorus: "Quid tu, medice? aegros non curas?"
Symmachus: "Hoc anni tempore pauci sunt aegri."
Diodorus: "Mihi sunt pauci discipuli - quos meridie domum remitto, neque eos post meridiem revenire iubeo. Sex horas pueros docere satis est mihi! Nunc vero vinum bivere volo."
Symmachus: "Meridie non vinum, sed aquam bibere oportet."
Diodirus: "Cur non lac bibere me iubes, medice, ut parvulum infantem?"
Symmachus: "Si vis sanus vivere, paulum vini bibe! Cura corpus tuum!"
Diodorus: "Semprer me paulum bibere iubes, sed ipse plura pocula bibis quam ego."
Symmachus: "Ego recte valeo, nec plus bibo quam opus est. Te autem male valere video, Diodoro, ac medicus tuus sum."
Diodorus: "Ego satis bene valeo, quamquam fessus sum atque caput mihi dolet."
Symmachus: "Ergo sanguis tibi superest. Visne me sanuinem mittere tibi?"
Diodorus: "Nolo profecto! Iam satis dolet bracchium. Eo modo me sanare non potes."
Symmachus: "Mene malum esse medicum putas?"
Diodorus: "Immo optimum te esse medicum puto. Sed hoc quod me fessum ac dolentem facit nullus medicus potest sanare."
Symmachus: "Quid est hoc quod a nullo medico sanari potest?"
Diodorus: "Quod ego malus sum magister! Discipuli mei male discunt nec mihi parent..."
Symmachus: "Atque ego optimum te esse magistrum putabam."
Diodorus: "Parentes id non putant, neque igitur liberos suos ad me mittere volunt."
Symmachus: "Quot discipuli sunt tibi?"
Diodorus: "Parentes id non putant, neque igitur liberos suos ad me mittere volunt."
Symmachus: "Quot discipuli sunt tibi?"
Diodorus: "Adhuc quattuor; sed mox ii quoque me relinquent."
Symmachus: "Cur hoc metuis?"
Diodorus: "Quia Iulius, pater duorum discipulorum, mox epistulam leget in qua scribo 'discipulum improbum ac pigrum esse eius filium maiorem' - id quod verum est!"
Symmachus: "Etiam si verum est, necesse non erat te id scribere. Certe Iulius non minus iratus erit tibi, quod tu filium eius maiorem nihil docere potest, quam mihi iam est, quia ego non possum sanare filium eius minorem."
Diodorus: "Nesciebam te eius familiae medicum esee. Sed cur filium Iulii sanare non potes?"
Symmachus: "profecto possum. Puer pede tantum aeger est, atque etiam sine medico mox sanus erit. Neque igitur, ut nunc puto, necesse erat sanguinem ei mittere. Iulius dicit 'filium suum propter medicum iam non solum pede, sed etiam bracchio aegrum esse, atque me esse malum medicum!'"
Diodorus: "Noli id curare, Symmache!"
Symmachus: "Facile est hoc dicere, sed Iulius me rursus arcessere non vult nec mihi mercedem meam dare."
Diodorus: "Idem Iulius iam diceet 'me esse ludi magistrum pessimum', neque mihi ex hoc die mercedem dabit. Sed ego id non curo. Iam nolo pueros docere. Ludum meum claudam. Dum discipulos pigros litteras et numeros docere conor, nullum mihi tempus vacuum est ad libros meos."
Symmachus: "At quomodo tu vives sine mercede?"
Diodorus: "Ego neque uxorem neque liberos habeo. Paulum mihi satis est. Omnes res meas vendam praeter libros: etiam si nihil aliud possidebo, parvo bene vivere potero."
Symmachus: "Etiamne vino carebis?"
Diodorus: "Si necesse erit, aquam bibam - dum bonos libros legam."
Symmachus: "Quos tu 'bonos libros' dicis?"
Diodorus: "Multos 'bonos libros' dicere possum, sed in primis libros Platonis, in quibus Socratem cum amicis colloquentem facit. Semper delector cum lego sermones illos clarissimos, quamquam multa sunt in iis quae ego non bene intellego; neque Aristoteles, discipulus Platonis doctissimus, facilior esse mihi videtur. Iam vero Epicuri libros legere incipiam."
Symmachus: "Quis est Epicurus?"
Diodorus: "Epicurus est philosophus Graecus, ut Socrates et Plato et Aristoteles."
Symmachus: "Ego numquam philosophum audio aut lego. Cur tu philosophos Graecos ita diligis?"
Diodorus: "Quia philosophi nos recte beateque vivere docent. Noli putare, Symmache, homini satis esse corpus curare: etiam mentem curare opus est, neque id fieri potest sine libris philosophorum. Is solus beatus esse mihi videtur cui non modo corpus sanum est, sed etiam mens sana in corpore sano."
Symmachus: "Ego beate vivo ac mentem sanem habeo, quamquam philosophos non lego neque deos vereor."
Diodorus: "Epicurus docet deos res humana non curare."
Symmachus: "Ego puto nullos esse deos. Tune Iovem ceterosque deos vereris?"
Didorus. "Non vereor eos, ut me docet Epicurus. Sed, nescio quomodo, multas res video quae incertum me faciunt. Si nullus est deus, quomodo sol et stellae moveri possunt? unde oriuntur venti et imbres? quis fulgura tonitrusque efficit?"
Symmachus: "Interroga Epicurum, magistrum tuum!"
Diodorus: "Si Epicurum recte intellego, 'haec omnia per se fieri' dicit. Praeterea dicit, ut ante eum Democritus, 'omnem rem, omnem materiam effici ex partibus minimis, quae semper moventur.' Eae particulae minimae, quae dividi non possunt, Graece appellantur 'atomi'."
Symmachus poculum tollens "Quid?" inquit, "Etiamne hoc poculum ex minimis particulis constare putas? Cum tam stulte loqueris, non puto mentem tibi sanam esse!"
Diodorus: "Adhuc incertus sum, sed iam plura de natura rerum legam apud Epicurum et apud Lucretium."
Symmachus: "Quis est Lucretius?"
Diodorus: "Est discipulus Epicuri Romanus. Sex libros eius possideo quibus titulus est De rerum natura."
Hic Symmachus poculum exhauriens "Bene vale" inquit, "discipule Epicuri!" Sed eo ipso tempore fulgur clarissimum tabernam obscuram illustrat, sequente tonitru maximo.
"Iuppiter Optime Maxime!" exclamat medicus perterritus, dum poculum ei e manu labitur.
Diodorus ridens "Videsne" inquit "poculum tuum constare ex particulis minimis?"

Personae: Diodorus, Symmachus, Sextus

Viae oppidi, quae paulo ante plenae erant hominum, iam propter tonitrum atque imbrem vacuae sunt. Homines enim fulgura tonitrumque metuunt neque per imbrem ambulare volunt. Diodorus quoque cum amico suo Symmacho sub tecto manet. Iterum atque iterum taberna obscura fulgure clarissimo illustratur. Inter tonitrus amici colloqui ac vinum bibere pergunt. Medicus iam novum poculum vini plenum tenet.
Diodorus autem poculum vacuum in mensa ponit et "Tempus iam est" inquit "domum me redire. Post meridiem horam dormire soleo."
Symmachus: "Per hunc tonitrum dormire non potes. Mane sub tecto atque alterum poculum bibe mecum!"
Diodorus: "Num melius est bibere quam dormire?"
Symmachus: "Certe vinum bibere melius est quam per imbrem frigidum ambulare. Ecce vacuae sunt viae. Nemo per hunc imbrem inter tot fulgura ambulare audet."
Diodorus alterum poculum vini poscit. Tum viam aspiciens puerum solum ambulantem videt atque "Videsne" inquit "parvum puerum qui nec fulgura nec imbrem metuit?"
Symmachus puerum vocat: "Heus, puer! Veni sub tectum! Noli per imbrem frigidum ambulare!"
Ad vocem Symmachi puer se vertit et tabernam adit. Non solum umida, sed etiam sordida sunt vestimenta eius, atque facies cruore et sordibus operitur. Itaque Diodorus non cognoscit discipulum suum Sextum, neque Sextus in taberna obscura magistrum suum cognoscit.
Symmachus puerum sordidum spectans exclamat: "O, quam sordidus es, puer! Unde venis et quo is?"
Sextus respondet: "E ludo venio et domum eo."
At Symmachus "Non recta via" inquit "e ludo venis."
Hic taberna novo fulgere illustratur. Symmachus cruorem in facie pueri conspiciens "Quid?" inquit, "unde est cruor ille? Num magister ludi os tuum ita pulsavit?"
Simul Sextus magistrum suum inter homines bibentes cognoscit et "Salve" inquit, "magister!"
Symmachus Diodoro "Tune" inquit "eius pueri es magister?"
"Ita sum" inquit Diodorus, "Iam discipulum meum cognosco. Sextus est discipulus meus optimus."
Ad hoc Symmachus "At tu" inquit "magister es severissimus, si discipulum tuum optimum pugno pulsavisti!"
Diodorus: "Ego non pulsavi eum."
Symmachus: "Sed ecce cruor in facie pueri. Aliquis os et nasum eius pulsavit. Quis te pulsavit, puer?"
Tacente Sexto, Diodorus "Certe" inquit "is cum aliis pueris pugnavit et ab iis pulsatus est."
Symmachus: "Non magistrum, sed discipulum interrogavi. Tu responde, Sexte: a quo pulsatus es?"
Sextus: "A Marco pulsatus sum. Sed ego ipse Marcum pulsavi."
Diodorus: "Cur tu Marcum pulsavisti?"
Sextus: "Quia puer improbus est. Primum dixit 'matrem meam turpem esse', deinde me 'puerum barbarum' appellavit! Itaque eum pulsavi!"
Diodorus: "Profecto non sine causa Marcum pulsavisti. Ego te non reprehendo. Sed quid tu ipse ab eo pulsatus es? Non puto Marcum tam validum esse quam te."
Sextus: "Non a Marco solo, sed a Marco et Tito pulsatus sum. Due pueri me unum pulsaverunt!"
Diodorus: "Ubi pugnavistis?"
Sextus: "Pugnavimus in via non procul a porta."
Symmachus: "Cur tam sordida est vestis tua?"
Sextus: "Quia humi iacui. Sed vestis Marci tam sordida est quam mea: is quoque humi iacuit..." Sic Sextus de pugna puerorum narrare pergit.

Symmachus, postquam omnia audivit, "Iam satis nobis narravisti" inquit "de pugna vestra. Ostende mihi tabulam tuam! Magister iam dixit 'te esse discipulum optimum'."
Sextus medico tabulam ostendit, in qua litterae scriptae sunt.
Symmachus litteras legere conatur et "Has litteras foedas" inquit "vix legere possum."
Diodorus: "Quid ais? Nonne pulchrae tibi videntur litterae Sexti? Ego illas litteras laudavi: dixi ' Sextum et pulchre et recte scripsisse'."
Symmachus: "Tune has litteras foedas laudavisti? Neque solum foede, sed etiam prave scripsit discipulus tuus optimus! Itane tu eum scribere docuisti?"
"Ego Sextum pulchre et recte scribere docui" inquit Diodorus, "Da mihi tabulam!" Et, postquam tabulam in manus sumpsit: "Quid hoc est? Tune has litteras scripsisti?"
Sextus: "Quare id me interrogas, magister? Certe ego litteras scripsi, atque tu eas laudavisti: dixisti 'me pulcherrime et rectissime scripsisse'."
Diodorus: "Hae litterae foedissimae a te scriptae non sunt. Non tua, sed Marci est haec tabula. Cur tu tabulam Marci tecum fers? Vosne tabulas mutavistis?"
Sextus: "Nesciebam me tabulam alienam ferre. Sed iam intellego Marcum tabulas mutavisse. Eum puto meam tabellam sumpsisse."
Symmachus: "Cur Marcus tabellas mutavit?"
Diodorus: "Stulte interrogas, medice. Marcus patri suo tabellam Sexti ostendet atque dicet 'se eas litteras pulchras scripsisse'."
Symmachus: "Et simul Sextus patri suo hanc tabellam ostendet atque dicet 'Marcum has litteras foedas scripsisse'."
Diodorus: "Recte dicis. Sed nequeIulius, pater Marci, neque Cornelius, pater Sexti, filio suo credet. Iam non solum Iulius, sed etiam Cornelius dicet 'me esse pessimum magistrum'!"
Sextus: "Meus pater mihi credet: scit enim me non mentiri. Ego semper verum dico as parentibus meis pareo."
Symmachus: "Si id verum est, profecto non solum bonus discipulus es, sed etiam bonus filius."
Diodorus: "Bonus filius semper recta via e ludo domum redire debet."
Sextus: "Ego recta via redire soleo. Hodie vero Marcus ridens dixit 'me, ut filiolum probum, semper recta via ad mammam meam redire!' Ita Marcus me secum duxit."
Symmachus: "Ergo non parentibus, sed Marco paruisti hodie."
Sextus: "Est ut dicis: Marco parui - sed paulo post pulsavi eum! Iam recta via domum ibo ac parentibus meis narrabo hoc quod verum est: 'Marcum matrem meam feminam turpem et me puerum barbarum appellavisse!' Tum mater non mihi, sed Marco irata erit, atque gaudebit puerum illum improbum a me pulsatum esse!"
Hoc dicens Sextus ex taberna exit et donum ire pergit.

Personae: Dorippa, Sannio, Albinus.

Sola in cubiculo suo Dorippa forem clausam aspicit, tum ad fenestram apertam accedit, unde Tiberim flumen spectat et pontem Fabricium, qui ducit ad parvam insulam in medio flumine sitam.
Dorippa sic loquitur secum: "Quid iam hic exspecto? Ab omnibus amicis relinquor. Quare maneo in urbe, ubi nemo mihi est amicus?". Tum oculos terget atque e cubiculo exit.
Ianitor, cui nomen est Sannio, Dorippam egredientem interrogat: "Quo is, Dorippa?".
Dorippa intra limen resistens: "Ad forum eo – inquit - nolo sola manere in domo. Si Lepidus revenit, noli admittere eum!".
Ianitor faciem Dorippae tristem aspiciens: "Numquam – inquit - te tristiorem vidi. Quid tibi est?".
Dorippa: "Nulla femina me miserior vivit, Sannio. Melius est me mortuam esse quam sine amicis in hac urbe vivere!".
Sannio: "Quid ais: sine amicis? Nuper non modo Lepidus amicus, sed etiam Lydia amica tua hic fuerunt. Ipse vidi Lepidum flores tibi afferre".
Dorippa flores extra limen iacentes ianitori monstrat et "Ecce – inquit - flores Lepidi in via. Nolo flores accipere ab illo viro improbo. Nec hunc anulum, quem ille mihi dedit, iam gerere volo". Dorippa Sannioni magnum anulum aureum ostendit.
"O, quam magnificum donum! - inquit Sannio - tantum anulum aureum numquam antea me vidisse arbitror". Profecto vir divitissimus est amicus tuus".
Dorippa: "In flumen eum iaciam!".
Sannio: "Ain tu? Lepidumne in flumen iacies?".
Dorippa: "Non Lepidum scilicet, sed anulum eius iaciam in Tiberim!".
Sannio: "Noli stulte agere, Dorippa, moneo te! Tantus anulus aureus magni pretii est. Quin vendis eum? Certe Albinus, qui tabernam habet prope forum Romanum, magnum pretium dabit tibi".
At Dorippa "Donum vendere – inquit - non decet. Nec pecunia me miseram consolari potest. Ego non modo hunc anulum, sed etiam me ipsam in Tiberim iacere volo! Vale, Sannio!".
"Mane, Dorippa! Sana non es - inquit ianitor, nec vero puellam miseram retinere potest. Dorippa recta via ad Tiberim flumen it ac statim pontem Fabricium intrat. In medio ponte consistit atque aquam spectat sub ponte fluentem. In speculo aquae videt imaginem suam. Puella tremens atque horrens oculos c1audit, deinde se vertit ac pontem relinquit.

Quo it Dorippa? Ad forum versus it. In via quae ad forum ducit Albinum c1amare audit: "Ornamenta! Emite ornamenta!".
Dorippa ad tabernam accedit.
"Salve, Dorippa! - inquit Albinus - visne ornamentum?".
Dorippa: "Nolo ornamentum emere, sed hunc anulum aureum vendere volo. Quantum pretium mihi dabis?".
Albinus, postquam anulum in manus sumpsit: "Non magni pretii - inquit - est iste anulus".
Dorippa: "Quantum dabis?".
Albinus: "Octo sestertios".
Dorippa: "Me derides! Putasne me tantum atque tam pu1chrum anulum aureum octo sestertiis vendere. Non sum ego tam stulta!".
"Iste anulus non est aureus - inquit Albinus - audi! Et anulum in mensam iacit.
Anulus tinnit: "Tintintin…".
Dorippa: "Anulum tinnire audio. Quid igitur?".
Albinus: "Non ut aurum, sed ut ferrum tinnit iste anulus: est anulus ferreus auro opertus. Nunc vero audi anulum aureum!". Albinus anulum aureum promit eumque iacit in mensam.
Dorippa: "Certe non eodem modo tinniunt anuli".
Albinus: "Neque eiusdem pretii sunt. Hic anulus ex auro puro factus est, anulus tuus ex ferro, quod tenui auro operitur. Bene factus est anulus tuus, nec tamen me fallere potes".
Dorippa: "Nolo ego te fallere, Albine. Iam vero intellego Lepidum, qui anulum ferreum mihi dedit, falsum amicum esse. Quanti est anulus aureus?".
Albinus Dorippae anulum aureum gemmatum ostendit et "Hic anulus - inquit -centum sestertiis constat. Talem anulum habet amica tua Lydia".
Dorippa: "Quomodo Lydia tanto pretio anulum emere potuit?".
Albinus: "Ipsa tantam pecuniam non habet, sed nuper ad tavernam meam venit cum amico pecunioso, qui nummis numeratis anulum aureum gemmatum emit et Lydiae dedit". Dorippa: "Facile erat amicum Lydiae fallere. Cur non anulum ferreum ei vendidisti?".
Albinus: "Ego anulos ferreos neque emi neque vendo".
Dorippa anulum suum capit et iterum ad Tiberim flumen abit.

Personae: Ianitor, Tlepolemus, Davus

In villa Iulii Tlepolemus, postquam epistulam ianitori readidit, intra fores responsum Iulii exspectat. Canis iratus dentes ostendit ac fremit. Tabellarius vero canem vinctum non timet.
Paulo post redit ianitor. "Epistulam" inquit "domino tradidi; ille me dimisit sine responso. Necesse est te responsum opperiri."
Tlepolemus: "Sed ero meo promisi 'me brevi tempore rediturum esse.' Neque enim alios habet servos."
Ianitor: "Quis est iste dominus pauper cui unus servus est?"
Tlepolemus: "Est Diodorus, ludi magister. Certe non dives est erus meus, sed vir doctus est, qui multos libros habet e Latinos et Graecos."
Ianitor: "Sed magni pretii sunt libri. Quomodo pauper magister tot libros emere potest?"
Tlepolemus: "Erus meus nec uxorem nec liberos habet. Non multum ei necessarium est, nec vero sine libris potest vivere. Cum pueros non docet, libros legit philosophorum Graecorum. Non puto eum umquam ante mediam noctem dormitum ire."
Ianitor: "Eo sine libris bene vivo, neque enim legere scio. Tune scis Graece legere?"
Tlepolemus: "Scio nomina litterarum: alpha, beta, gamma..."
Ianitor: "Noli mihi Graece loqui! Eam linguam non intellego."
Tlepolemus: "Graece nec loqui nec legere scio, sed scio Latine legere."
Ianitor: "Ergo lege mihi id quod in solo inscriptum est infra hanc imaginem."
Tlepolemus: "C-A ca, V-E ve: ca-ve, C-A, N-E-M nem: ca-nem: cave canem!"
Ianitor: "Profecto vir doctus es!"
Tlepolemus: "Non tam doctus quam erus meus. Nemo me legere docuit; sed saepe Diodorum pueros docentem audio, ita litteras et syllabas disco."
Ianitor: "Meus quoque dominus est vir doctus, ego vero servus indoctus sum ac stultus Litteras Latinas nescio. Dominus dicit 'me tam stultum esse quam canem meum!'"
Tlepolemus: "Fortasse non tam stultus est canis tuus: certe unam litteram scit."
Ianitor: "Quam litteram?"
"Canis iratus R litteram planius dicit quam homo" inquit Tlepolemus baculum tollens, "Audi!"
Canis rursus fremere incipit: "Rrrr!" Tum vero, tonitru territus, post ianitorem recedit atque ululare incipit: "Uuuu!"
"Atque canis territus tam plane dicit litteram V" inquit ianitor, "Sed stultus est quod tonitru terretur."
Tlepolemus: "Non stultus, sed prudens est qui tonitrum metuit."
Exit Davus ex atrio; qui tabellarium conspiciens "Quare hic manes?" inquit, "Quid exspectas?"
Tlepolemus: "Responsum exspecto domini tui."
Davus: "Tempus perdis. Tibi responsum non dabitur hodie, cras magistro dabitur a Marco. Quin hinc discedis? Num quid vis?"
"Nolo plus temporis perdere. Redeo ad dominum meum. Valete!" inquit Tlepolemus, atque ab iis discedit.

Personae: Diodorus, Symmachus, Tlepolemus

Postquam Sextus abiit, magister poculum suum exhaurit et "Ego quoque" inquit "redire volo, etsi nemo domi me opperitur." Symmachus: "Nonn ianitor custodit domum tuam?"
Diodorus: "Mihi, ut magistro pauperrimo, unus tantum est servus, neque is nunc domi est."
Symmachus: "Quid sevus tuus agit foris?"
Diodorus: "Multa sunt servi mei officia. Hodie tabellarius est: epistulam fert ad patrem Marci, neque eum ante horam nonam rediturum esse puto. Sed eo absente canis meus ferox domum custodit."
Symmachus: "Ergo non opus est te iam redire. Quin hic exspectas dum imber ac tonitrus? Mox sol rursus lucebit."
Diodorus caelum spectans "Id non arbitror" inquit, "Ecce nova nubes atra oritur."
Item Symmachus caelum intuetur et "Non nubes" inquit, "sed fumus est."
Diodorus: "Fumus? Unde venit ille fumus?"
Symmachus: "Semper ex igne venit fumus. Ego aliquam domum ardere puto."
Subito aliquis magna voce "Incendium!" clamare incipit, atque brevi tempore viae oppidi implentur hominibus, qui omnes in eam partem currunt unde fumus oritur. Diodorus quoque et Symmachus e taberna exeunt atque ceteros sequuntur.
"Quo imus?" interrogat Diodorus.
"In eam partem ubi tu habitas, puto" respondet Symmachus. Diodorus quoque currere incipit.
Paulo post Diodorus ante domum suam ardentem consistit. Intra fores clausas canis vinctus ululat.
"Age, aperi ianuam, Diodore! Solve canem tuum!" clamat aliquis, dum alii magno cum strepitu fores frangere conantur.
Diodorus continuo clavem promit, fores aperit et canem territum solvit. Canis laetus e domo excurrit. At dominus, etsi propter fumum crassum vix spirare potest, in mediam domum procedit libros suos quaerens. Tandem, uno libro capto, recedit, ac vix vivus intra fores labitur.
Eo ipso tempore Tlepolemus revertitur. "Ubi est erus meus?" inquit.
"Intra limen iacet" respondet aliquis, "Tu serva dominum tuum!" Vix haec verba dicta erant, cum Tlepolemus per fores apertas currit, dominum iacentem tollit eumque extra fores portat.
Diodorus, qui unum librum manu tenet, oculos aperit.
"O domine! inquit Tlepolemus, "Gaudeo te vivere!"
At magister "Mene vivere" inquit "sine domo ac sine libris?"
Hic advenit Symmachus et "O mi Diodore!" inquit, "Quid tibi factum est?"
Diodorus: "Nonne vides domum meam ardere? Iuppiter me perdidit. Egone hoc merui? Quid male feci? Cur me sic punivit Iuppiter?"
Symmachus: "Ipse dicis 'te deos non vereri.' Cur igitur putas te a Iove punitum esse?"
Diodorus: "Quia Iuppiter est deus caeli qui tonitrum ac fulgura efficit. Ille domum meam perdidit. Mihi necesse erit sub caelo aperto vivere!"
Symmachus: "Certe sub tecto vives, Diodore. Veni apud me habitatum. Domus mea satis magna est."
Diodorus: "Quid fiet ludo ac discipulis meis?"
Symmachus: "Nuper dixisti 'te ludum clausurum esse.' Iam clausus est ludus. Discipuli tui novum magistrum quaerent. Neque iam opus est te pueros improbos docere: omne tempus tibi vacuum est ad libros tuos."
Diodorus: "Quid me derides, Symmache? Ex omnibus libris meis unum tantum servavi."
Symmachus: "Quomodo librum ex incendio servavisti? Tune solus domum ardentem intravisti?"
Diodorus: "Solus intravi, nec solus illinc exii: servus meus, qui interim advenerat, me vix vivum e domo ardenti tulit. Ecce servus fortis qui erum suum servavit."
Tlepolemus: "Antequam ego erum servavi, ille canem suum servaverat."
"Nec solum canem servaveram, sed etiam hunc librum" inquit Diodorus et medico librum ostendit.
Symmachus: "Qui liber est iste?"
Diodorus titulum aspiciens "Lucretii" inquit "De rerum natura liber sextus. IS est liber de caelo ac de tonitru fulguribusque."
Symmachus: "Quid dicit Lucretius de causa tonitrus?"
Diodorus: "Lucretius dicit 'tonitrum fieri quia nubes volantes in caelo concurrunt ventis pugnantibus...' Certe negat 'Iovem facere tonitrum'."
Symmachus: "Neque igitur Iuppiter te punivit."